در نتيجه رواياتى كه از ظهور امام مهدى عليه السّلام در مكه و در بين ركن و مقام سخن مىگويند ، يگانه و بدون معارض باقى مىمانند .
( 1 ) 2 - اگر اين روايت را شايسته اثبات تاريخى بدانيم ، شايد بتوان ناهمخوانى آن را با روايات ديگر بر اساس برخى احتمالات بر طرف نمود :
( 2 ) احتمال نخست : ظهور امام عليه السّلام بر اساس نظريه « پنهان بودن شخص حضرت » نخست در كرعه و سپس بر اساس نظريه « پنهان بودن نام و عنوان واقعى حضرت » در مكه اتفاق مىافتد .
طبق برداشت مشهور از غيبت امام عليه السّلام ، جسم ايشان از ديد مردم نهان است و مطابق اين احتمال هرگاه ظهور فرا رسد ، جسم حضرت در « كرعه » از نهانگاه خارج شده و مردم او را خواهند ديد اما نخواهند شناخت . تا آنگاه كه به مكه رسد و در بين ركن و مقام بايستد و نام خود و پدرش را اعلان نمايد . در اينجاست كه نام و عنوان حضرت براى مردم آشكار گشته ، او را خواهند شناخت .
( 3 ) احتمال دوم : اگر نظريه « پنهان بودن نام و عنوان امام عليه السّلام » را هم چنان كه در تاريخ گذشته نيز بر آن بوديم ، « 1 » بپذيريم ، جمع بين اين روايات چنين خواهد شد : وقتى امام مهدى عليه السّلام از كرعه ظهور فرمايد ، حقيقت خود را براى مردم آشكار مىسازد يعنى آنها را از نام خود و پدرش آگاه خواهد ساخت اما دست به اقدامى نمىزند تا به مكه رسد و بين ركن و مقام قرار گيرد .
( 4 ) احتمال سوم : « كرعه » به طور مجازى يا رمزى ، تعبير ديگرى از خود « مكه مكرمه » باشد .
در اين صورت « قرية » دانستن مكه ، اشكالى ندارد زيرا در چند آيه از قرآن كريم اين تعبير دربارهء مكه به كار رفته است .
اين احتمالات خالى از اشكال و خدشه نيست ولى چون اين روايت قابليت اثبات تاريخى را ندارد ، بيش از اين وارد جزئيات آن نمىشويم .
3 - حتى اگر ما شايستگى اثبات تاريخى اين روايت را بپذيريم و احتمالات سهگانه بالا را در مورد جمع اين روايت با روايات ديگر نفى نماييم ، باز بين اين روايت و روايات ظهور امام عليه السّلام در مكه و مسجد الحرام و بين ركن و مقام ناسازگارى وجود دارد . اين روايات را اماميه و غير اماميه نقل نمودهاند و در قابليت اثبات تاريخى بر روايت ديگر ، تقدم و اولويت دارند .
( 5 ) محور ششم : پس از آن كه امام عليه السّلام سخنرانىاش را به پايان مىرساند ، شروع به گرفتن بيعت از ياران و هوادارانش مىنمايد . رواياتى چند بر اين مطلب گواهى مىدهند كه مهمترين آنها را در اينجا مىآوريم :
( 6 ) شيخ صدوق به سند خود از أبان بن تغلب روايت كرده است كه حضرت صادق عليه السّلام فرمود :
إنّ أوّل من يبايع القائم عليه السّلام ، جبرئيل عليه السّلام . . . « 2 »
هامش
( 1 ) . الصدر ، سيد محمّد ، همان ؛ ص 34 به بعد .
( 2 ) . الصدوق ، محمّد بن على ، همان ؛ ( نسخه خطى ) .