پاسخ : از اين روايت استفاده مىشود كه عيسى بن مريم عليه السّلام پيش از ظهور نزول مىكند يعنى در زمانى كه مسلمانان دچار نابسامانى و ضعف هستند و فتنهها در بين آنها بيداد مىكند . اين نظريه را در بخش دوم همين كتاب مورد مناقشه قرار خواهيم داد و اينك به همين اندازه بسنده مىكنيم كه اخبارى وجود دارد كه نزول مسيح عليه السّلام را پس از ظهور مىداند .
در اين صورت به ناچار بايد پراكنده شدن يأجوج و مأجوج را پيش از زمان ظهور حضرت مهدى عليه السّلام و نزول مسيح عليه السّلام بدانيم و دست از دلالت اين خبر به همين مقدار مىكشيم و اين مطابق با يكى از احتمالاتى است كه كمى پيش با آن آشنا شديم .
( 1 ) ب ) وجود تعارضهاى ديگر : به زودى رواياتى را در مورد حوادث پس از ظهور خواهيم آورد كه هيچ كدام اشارهاى به موضوع يأجوج و مأجوج ندارند . و از آن جهت كه از رهگذر قرآن كريم و سنت دانستهايم كه آنها ناچار روزى پراكنده خواهند شد ، پس حتما آن زمان ، قبل از واقعه ظهور است و در نتيجه بايد از تمامى رواياتى كه پراكنده شدن آنها را پس از نزول مسيح عليه السّلام مىداند ، صرف نظر كرد .
لازم به يادآورى است هيچ تعارضى بين اخبار يأجوج و مأجوج و بين رواياتى كه بيانگر حوادث پس از ظهور مىباشد ، وجود ندارد . بر طبق ديدگاه ما همه آن عجايبى كه براى آنها نقل شده منتفى است . در واقع اين دو طايفه ، نماد جهان مادى هستند و حضرت مهدى عليه السّلام هم طبق روايات بر كل جهان سيطره پيدا خواهد كرد .
مطابق ديدگاه ما حضرت مهدى عليه السّلام در ابتداى ظهور شريفش ، به دنبال نابودى يأجوج و مأجوج و يا تمدن مادى پيش از ظهور خواهد بود و اين مفهوم در اخبار وقايع پس از ظهور نيامده است . اين يعنى تغيير عنوان در اين اخبار و عدم اشاره به نام يأجوج و مأجوج . و اين به معنى وجود اشكال در ديدگاه ما نيست .
( 2 )
3 . سفيانى
از جمله نشانههاى اجتماعى ظهور كه منابع اماميه بر آن تأكيد فراوان دارند ، شورش سفيانى است ؛ ولى روايات اهل سنت - بر خلاف دجال - تا حدود زيادى آن را وانهادهاند . سفيانى نماد حركتى انحرافى با گستره نفوذ فراوان در ميان جامعه مسلمين مىباشد . آنچه براى ما در اين كتاب اهميت دارد آنست كه به موضوع سفيانى به عنوان مسألهاى كه پيش از ظهور ، واقع مىشود بنگريم ، به نحوى كه واقعه ظهور رخ مىدهد اما سفيانى هم چنان دنبال كار خويش است و به دعوت خود ادامه مىدهد ، ( همانطور كه ظاهر روايات هم آن را تأييد مىنمايند ) . اينك پيرامون چند محور به اين بحث مىپردازيم :
( 3 ) محور اول : نقل رواياتى درباره سفيانى شيخ صدوق از ابو منصور بجلى نقل كرده است كه وى نام سفيانى را از امام صادق عليه السّلام پرسيد . آن حضرت در پاسخ فرمود :
و ما تصنع باسمه ؟ إذا ملك كور الشّام الخمس : دمشق و حمص و فلسطين و الأردن و قنّسرين ، فتوقّعوا الفرج . قلت : يملك تسعة أشهر ؟ قال : لا ، و لكن يملك ثمانية أشهر لا