اختلف بنو فلان فيما بينهم ، فعند ذلك فانتظروا الفرج . و ليس فرجكم إلّا فى اختلاف بنى فلان . فإذا اختلفوا فتوقّعوا الصّيحة فى شهر رمضان و خروج القائم . إنّ اللّه يفعل ما يشاء . . . « 1 »
آن صدا فقط در ماه رمضان - ماه خدا - خواهد بود . آن صداى جبرئيل خطاب به مردم است . . . هنگامى كه بين [ طايفه ] بنى فلان اختلاف درگيرد ، در آن وقت منتظر فرج باشيد و فرج شما جز در [ هنگام ] اختلاف بنى فلان نيست . پس در آن زمان آماده شنيدن صدا در ماه رمضان و ظهور قائم باشيد . خداوند هر آنچه را بخواهد انجام مىدهد .
شايد از مهمترين دلايل روايى وقوع صداى آسمانى ، نامهاى باشد كه امام مهدى عليه السّلام به نايب خاص چهارم خويش نوشت و در پايان هم از مرگ او خبر داد .
( 1 ) امام عليه السّلام در آنجا مىفرمايد :
ألا فمن ادّعى المشاهدة قبل خروج السّفيانى و الصّيحة ، فهو كذّاب مفتر . « 2 »
آگاه باش از اين پس و پيش از خروج سفيانى و صداى [ آسمانى ] هر كس ادعاى مشاهده نمايد ، دروغگويى افترابند است .
قندوزى در ينابيع المودة برخى از اين اخبار را آورده است .
براى فهم اين صداى آسمانى مىتوان چند احتمال را مطرح ساخت :
( 2 ) احتمال نخست : صدا و هول و هراس هر دو به يك معنىاند ؛ صدايى بس عظيم كه از شدت هول و هراس آن خفته بيدار مىشود ، بيدار وحشت زده مىگردد و دختران جوان از پس پردهها بيرون مىآيند . اين صدا با معجزه پديد مىآيد و نيز از جنس كلمه نيست كه معنا داشته باشد ، بلكه صدايى است هم چون رعد و يا انفجار .
اما در برخى روايات آمده است كه آن صدا ، صداى جبرئيل امين خطاب به مردمان است ؛ زيرا صداى آن فرشته ارجمند - ناگزير - داراى معنا مىباشد .
( 3 ) احتمال دوم : مراد از صدا ، صداى جبرئيل است . سبب آن هم از مقوله معجزه مىباشد زيرا صداى يكى از فرشتگان بزرگ الهى است كه امرى فرا طبيعى است . اين صدا در هر دو احتمال ، امرى اعجازآميز مىباشد كه به جهت مصالح معينى پديد مىآيد . مهمترين اين مصلحتها ، بيدار باشى است نسبت به نزديك بودن ظهور تا آن كه مخلصان و مسلمانان براى استقبال از آن حضرت آمادگى روحى پيدا نمايند .
( 4 ) احتمال سوم : مقصود از « صدا » و « هول و هراس » معانى طبيعى است ، نه اعجازى ؛ در نتيجه « هول و هراس » ( - فزعه ) تعبيرى است از ترس فراگيرى كه - به طور مثال - به سبب نگرانى از جنگ يا بيمارى واگيرى به وجود مىآيد و مراد از « صدا » ( - صيحه ) صداى مهيبى است كه از انفجار بمب يا موشك يا شكسته شدن ديوار صوتى توسط هواپيماها و يا انفجار در برخى زرادخانههاى اتمى و . . .
به گوشها خواهد رسيد .
اين احتمال ، از دلالت روايات و سياق كلى آنها بسيار دور است ؛ به ويژه با استدلال به آيه شريفه
هامش
( 1 ) . النعمانى ، محمّد بن ابراهيم ، همان ؛ ص 133 .
( 2 ) . الطبرسى ، احمد بن على ، الاحتجاج ؛ ج 2 ، ص 297 .