نيز به چشم مىخورده ، زيرا چنان كه در حوزههاى گوناگونى مانند دورهء نخست خلافت عرب در خاورميانه ، شاهزادهنشينهاى ارمنى ماوراى قفقاز و مشرق آناطولى و شهر - كشورهاى سغدى ماوراء النهر مىتوان ديد در بار ساسانى و رسوم آن بر بخش پهناورى از مشرق و مغرب آسيا تأثير گذاشته بود . « 1 »
ترديدى نيست كه زنبيلها و كابلشاهان به آسانى تمايل نداشتند كه مهاجمان تازى از حوزهء فرمانروايى آنها گذر كنند ، بلكه در برابر ايشان سرسختانه درايستادند . تا اوايل دورهء صفارى و شايد پس از آن نيز ( زيرا سدهء پيش از برآمدن غزنويان سدهء بويژه تاريكى در تاريخ مشرق افغانستان است « 2 » ) آنان دشمنان سرسخت اعراب بودند . تا شكست نهايى چينيان در ماوراء النهر كه در سال 133 ق / 751 م روى داد ، زنبيلها حتى پيوندهاى سستى با امپراتوران دودمان
هامش
( 1 ) - سطور بالا دربارهء پرستش زون پيش از آنكه فرصت يابم و بررسى طولانى و دقيقا مستدل گ . اسكار چيا را ببينيم نوشته شده است :G . Scarcia , Sulla religione di Zabul . Appunti per Servire allo Studio del Ciclo epico Sistanico'' , AIUON , n . s . , XV , 1956 , PP . 119 - 65 .همچنين بايد به دو مقالهء كوتاهتر او اشاره كرد :Ancora su « Znbyl » , ' ' AIUON , n . s . XVI , 1966 , PP . 201 - 5 .و« Zunbil or Zandil »در يادنامهء يان ريپكا ، پراگ ، 1967 .
بنابراين آنچه در اينجا نوشته شد را بايد در پرتو پژوهشهاى او بازنگرى كرد . اسكارچيا سخن ماركوارت را كه زنبيل ؟ زنبيل درست است نه رتبيل / رتبيل مىپذيرد و عقيده دارد كه بخش اول شبيه نام ايزد زون / زور / زونا و بخش دوم پسوند وال / ول - بيل است . اما پرستش ايزد را به شخصيتهاى آشناى دورهء حماسى جنوب شرقى ايران ، يعنى كسانى چون زال ( - زر ، زور ) نسبت مىدهد ؛ و همچنين احتمال مىدهد كه در دورهء پيش از اسلام پيوندهايى با ايزد شروه كه پيش از پرستش شيوا او را مىپرستيدند و ايزد مردم لمغان يا كافرستان آينده بود داشته است .
همچنين نگاه كنيد به پيوست آخر كتاب .
( 2 ) - براى بررسى پارهاى مسايل مربوط به اين ناحيه نگاه كنيد به :C . E . Bosworth , Notes on the history of Pre - Ghaznavid eastern Afghanistan'' , IQ , IX , 1965 , PP . 12 - 24 .