بود . « 1 » پرستش ايزد زون بر يكى از تپههاى اين ناحيه انجام مىگرفت و هيوئن - تسانگ كه گويا خود شيفتهء آن گرديد بتفصيل به توصيف آن مىپردازد .
عبد الرحمان بن سمره و 6000 سپاهى عرب پس از آنكه به زرنگ آمدند در 33 ق / 4 - 653 م در پرستشگاه رخنه كردند . وى دست بت زون را از جاى كند و دو ياقوت را كه بجاى چشم بت بود بيرون كشيد تا به مرزبان سيستان ثابت كند كه از بت سود و زيانى برنخيزد . « 2 » در گزارشى دربارهء فتوح يعقوب بن ليث كه دو سده پس از آن روى داد از پرستشگاه زون ياد مىشود كه بر سر كوهى نهاده بود ؛ در اينجا پادشاه را خدا مىدانستند و بر تخت زرينى كه دوازده مرد آن را مىبردند از جايى به جاى ديگر مىرفت . « 3 » خاستگاه و بستگيهاى اين آيين دينى دانسته نيست .
اما جاى سخن نيست كه هيچ بستگى با آيين بودايى يا زردشتى نداشته است .
چنين مىنمايد كه اين آيين را هپتاليان نورسيده به ناحيهء جنوب آوردند . هيوئن - تسانگ توضيح مىدهد كه زون در جايگاه مقدسى جانشين ايزدى كهن گرديد .
ماركوارت عقيده داشت كه پرستش زون احتمالا به پرستشگاه كهن بنياد خور - خداى آديتيا در مولتان پيوستگى داشت و بوساگلى هماننديهايى را كه پرستش زون با نهادهاى پادشاهى ايزدى پيش از بودايى در تبت داشته يادآور شده است . « 4 » همچنين شايد در آيينهاى ظريف و پرزحمت اين پرستش پارهاى تأثيرات ساسانى
هامش
( 1 ) - بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 401 ، ترجمه ، ج 2 ، ص 671 ( ترجمهء فارسى ، ص 271 ) ؛ مقايسه كنيد با يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص 334 ، ج 2 ، ص 671 ( ترجمهء فارسى ، ص 271 ) ؛ مقايسه كنيد با يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص 334 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 231 ) .
( 2 ) - بلاذرى ، همانجا ، ص 394 ، ترجمهء انگليسى ، ج 2 ، ص 661 ( ترجمهء فارسى ، ص 278 ) ؛ ابن اثير ، ج 3 ، ص 101 ؛ مقايسه كنيد با :Marquart , Das Reich Zabul'' , PP . 267 - 8 .( 3 ) - ابن اثير ، ج 7 ، ص 226 ؛ مقايسه كنيد با :Marquart , Eransahr , PP . 293 - 4 .( 4 ) .. Marquart , Das Reich Zabul'' . P . 288 n . 2 ; Bussagli , op . cit . , PP . , 84 FF . , 90 .