1 - موقع سيستان به عنوان ولايتى مرزى
از دورهء خلافت معاويه اهميت نسبى سيستان در مشرق جهان اسلام رفته رفته رو به كاستى نهاد . خراسان بمعنى دقيق كلمه در آغاز تا اندازهاى در محاق غفلت افتاده بود و تنها بتدريج با پادگانها و كوچنشينانى كه از بصره و كوفه مىآمدند پر گرديد ، و شهرهايى چون مرو ، نيشابور ، هرات و بلخ به صورت دژ استوار قدرت عرب درآمدند و از اهميت زرنگ رفته رفته كاسته شد . اعراب با دستزدن به فتح باكتريا و ماوراء النهر به جنگ با فرمانروايان ايرانى محل پرداختند كه از پشتيبانى تركان غربى قدرتمند ، يعنى تركان قراخانى در دشتهاى آسياى ميانه برخوردار بودند و تا پيروزى زياد بن صالح خزاعى بر نايب السلطنهء چين كائو - هسين - چى در تلس كه در ذيحجهء سال 133 ق / ژوئيهء 751 م روى داد ، همواره احتمال مىرفت كه دولت چين در اين ناحيه دخالت كند . از اين روى ، الحاق ماوراء النهر به قلمرو اسلام و حتى نگهدارى متصرفات موجود در خراسان و طخارستان فرآيندى طولانى داشته و اعراب در راه آن به جنگهاى خونينى دست زدهاند . « 1 »
اما در گوشهء جنوب شرقى عالم ايران ، يعنى سيستان و بلوچستان ، مرزهاى ميان دار الاسلام و سرزمينهاى شرقى كه از لحاظ فرهنگى و تا اندازهء زيادى از
هامش
( 1 ) - مقايسه كنيد با :F . Gabrieli Muhammad ibn Qasim ath - Thaqafi and the Arab conquest of Sind'' , EW , n . s . ,