مسلمان نيز شرح مىدهند كه بادها شنهاى روان را به ماندگاههاى مردم و زمينهاى كشاورزى مىرانند . ابن حوقل بتفصيل مىگويد كه در سال 359 ق / 970 م مسجد آدينهء زرنگ را شنهاى روان فراگرفت و تقريبا پيرامون شهر را احاطه كرد . « 1 » براى مبارزه با اين شنهاى جابجا شونده باروهايى از خاك برمىآوردند و پرچينهايى از بريدههاى چوب مىساختند . « 2 » تاريخ سيستان مىگويد كه هر سال 30000 درهم كنار مىگذاشتند تا هزينهء ريگ بستنها كنند و از پيشروى شنها جلوگيرى نمايند . 50000 درهم براى ساختن پرن يا سد خاكى ساخته از بوته و جگن در گذرگاه رودها و پيش كشتزارها اختصاص مىدادند ؛ و 30000 درهم براى بازسازى پلها ، كران رودخانهها و جويهاى آبيارى و ساختن بلمهايى براى گذراندن مردم از هيرمند كنار مىگذاشتند .
سرانجام مبلغى پول براى مسافران نيازمند و تهيدستان ( ابناى سبيل ) و براى بيگانگانى كه به سيستان مىآمدند ؛ پرداخت بدهى وامداران و بازسازى خانهها يا ماندگاههايى كه بر اثر جارى شدن سيل يا به علتى ديگر ويران مىگشت اختصاص مىيافت . اگر در پايان سال پولى باقى مىماند ولايتدار آن را ميان كسانىكه از آنها ياد كردهايم تقسيم مىكرد و نيز آن را هزينهء پذيرايى از ميهمانان و
هامش
( 1 ) - اصطخرى ، ص 242 ( ترجمهء فارسى ، ص 194 ) ؛ ابن حوقل ، چاپ دوم ، ج 2 ، ص ص 16 - 415 ، ترجمهء انگليسى ، ج 2 ، ص ص 5 - 404 ( ترجمهء فارسى ، ص 153 ) ؛ مسعودى ، مروج الذهب ، ج 2 ، ص 80 ، ترجمهء فرانسوى ش . پلا ، پاريس 50 - 1962 ، ص ص 6 - 185 ( ترجمهء فارسى ، ج 1 ، ص 195 ؛ مقايسه كنيد با :le Strange , The Lands of the Eastern Caliphate , P . 337 .( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 361 ) .
در حال حاضر جابجاييهاى شنهايى كه با وزش باد از جايى به جاى ديگر مىروند گه گاه از ويرانههاى گستردهء شهرها و دژهاى كهن پرده برمىدارند . مقايسه كنيد :Tate , Seistan , amemoir , Part III , PP . 198 - 204 .( دربارهء ويرانههاى نادعلى يا زرنگ ) .
( 2 ) - آثار البلاد ، ص ص 2 - 201 .