كه عبد اللّه بن عامر عبد الرحمان بن سمره را براى نخستين بار به ولايتدارى سيستان فرستاد ، به گفتهء تاريخ سيستان ، گروهى از مسلمانان را كه به داشتن ايمان فراوان بلندآوازه بودند با او همراه كرد - اينان بىگمان اعضاى طبقهء قراء بودند كه وظيفه داشتند به توضيح مبادى ايمان مسلمانان بپردازند و سگزيان را به آيين اسلام درآورند . بعدها كه عبد الرحمان در سالهاى نخست خلافت معاويه ولايتدار سيستان بود ، گويند كه ابو سعيد حسن بن ياسر بصرى معروف ( 110 - 21 ق / 728 - 642 م ) نزديك به سه سال در مسجد آدينهاى كه عبد الرحمان در زرنگ برآورده بود به موعظه و آموزش مىپرداخت . « 1 » بازسازى رويدادهاى زندگى حسن بصرى چنان كه بتوان بااطمينان از اين رويدادها سخن گفت ، آسان نيست ؛ كهنترين گزارش زندگينامهاى ، يعنى طبقات ابن سعد ( در گذشته به سال 230 ق / 5 - 844 م ) عمدتا به ثقه بودن او در روايت حديث مىپردازد و كارى با زندگى و شخصيت او ندارد . در دورهء عباسيان اهميت حسن چندان بالا رفت كه وى را سيد التابعين مىخواندند ؛ حسن منبعى موثق در قراآت قرآن ، واعظى نافذ ، نمايندهء زبانآور زبان عرب ، مخالف سياسى امويان خداناشناس ، و بويژه حجاج ، زاهد و از صوفيان نخستين ، و حتّى ( چون و اصل بن عطا و عمرو بن عبيد از شاگردان وى بودند ) از نخستين معتزليان بشمار مىآيد . « 2 » اما اين مرحلهء نخست زندگى ديرپاى
هامش
- ج 2 ، ص ص 6 - 155 ( ترجمهء فارسى ، ج 7 ، ص ص 50 - 2849 ) ؛ ابن اثير ، ج 3 ، ص 408 ؛lammens , Ziad ibn , vice - roi de l'Iraq , lieutenant de Mo a ? wiaj'' , P . 110 ; CAETANI , Cronografia , III , P . 565 .( 1 ) - تاريخ سيستان ، ص ص 83 ، 9 - 88 .
( 2 ) - دربارهء زندگى حسن بصرى نگاه كنيد به :H . H . Schaeder , Hasan al - Basri . Studien Zur Fru ? hgeschichte des Islam'' , Der Islam , XIV , 1925 , PP . 42 - 75 ;و دربارهء موقع او در انديشهء اسلامى نگاه كنيد به :l , Massignon , Essai Sur les Origines du Lexique technique de la mystique musulmane 2 , Paris , 1954 , PP . 174 - 201 , and , H . Ritter , Studien Zur Geschichte der islamischen Fro ? mmigkeit . I Hasan al . Basri'' , Der Islam , 1933 , PP . 1 - 83 .