پوشنگ در دست « مرد نيرومندى » ( عظيم ) كه در جاى ديگر مرزبان خوانده مىشد بود كه با عبد اللّه بن عامر پيمان صلح بست ؛ احتمال مىرود كه اين مرد نيرومند فرمانروايى محلى از گروه هپتالى بوده است . در گزارش طبرى ( به نقل از مداينى ) دربارهء كارهاى جنگى عبد اللّه بن عامر در خراسان در سال 31 ق / 2 - 651 م ، گفته مىشود كه احنف بن قيس در نيشابور با هپتاليان جنگيد و هزيمتشان كرد .
گويا اينان گروهى از نيروهاى هپتالى بودند كه به يارى ايرانيان فرستاده شده بودند ( فلقيه الهياطله و هم اهل هرات ) . « 1 » هرات ، بلخ و طخارستان ( باكترياى روزگار باستان ) تا چندين دههء آينده به تصرف كامل اعراب درنيامد ؛ طرخان نيزك ، آخرين فرمانرواى بزرگ هپتاليان زمانى دراز آرمان ايشان را زنده نگه داشت و ايستادگى او هنگامى پايان گرفت كه قتيبة مسلم در 86 ق / 705 م خاينانه وى را فرو گرفت . « 2 »
بنابراين ، اگر چند راهى كه از كرمان به سيستان مىرسيد راهى دشوار بود ، اما كهنترين راه رسيدن به اين ولايت بود . گويند نخستين لشكركشى به سيستان در سال 30 ق / 1 - 650 م انجام گرفته كه به روايت تاريخ سيستان عبد اللّه بن عامر مجاشع بن مسعود سلمى را به گرفتن اين ولايت فرستاد . اما اين لشكركشى
هامش
( 1 ) - بلاذرى ، همانجا ، ص 405 ، ترجمه ، ج 2 ، ص 681 ( ترجمهء فارسى ، ص 288 ) ؛ طبرى ، ج 1 ، ص ص 5 - 2884 ( ترجمهء فارسى ، ج 5 ، ص 2151 ) ؛ گرديزى ، زين الاخبار ، چاپ س . نفيسى ، تهران 1333 ش / 1954 م ، ص 74 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، تهران ، بنياد فرهنگ ايران ، 1347 ش ، ص 102 ) ؛Caetani , Annali , VII , P . 281 ; Marquart , Erans ? ahr , PP . 67 , 77 ; H . A . R . Gibb , The Arab conquests in Central Asia , London , 1923 , P . 15 ; Ghirshman , op . cit . , P . 98 .( 2 ) - مقايسه كنيد با :Gibb , op . cit . , PP . 31 - 2 , 36 - 8 ; Chirshman , op . cit . , PP . 98 - 104 , Spuler , Iran in Fru ? h - islamischer - Zeit , PP . 24 FF .( ايران در قرون نخستين اسلامى ، ص 26 ) ؛Altheim and Stiehl , Die Hephthaliten in Iran , PP . 47 - 115 .با ترجمهها و تفسيرى دربارهء منابع عربى مربوطه .