در واقع ، آسانترين راه دسترسى به سيستان از شمال غرب و شمال ، يعنى از راه قهستان ( كوهستان ) يا هرات و اسفزار بود . به گفتهء مداينى دستههاى مهاجم در خلافت عمر نخست به قهستان و دو واحهء استوار دشت لوت كه طبسين خوانده مىشدند ( يكى طبس تمر و ديگرى طبس عناب ) رسيدند . « 1 » عبد اللّه بن بديل بن ورقاء خزاعى در طبسين پديدار گرديد و مردم ناحيه پيمان صلحى با اعراب بستند . عبد اللّه بن بديل از عمر خواست تا اين دو جاى را به عنوان قطيعهء شخصى به او واگذارد ، اما عمر بواسطهء اهميت سوق الجيشى آنها كه دروازهء خراسان بودند خواستهء عبد اللّه را نپذيرفت . « 2 » اكنون تازيان به شرقىترين حدود قلمرو سيستان رسيدند و به سرزمينهاى شاخهء شمالى خيونيان يا هپتاليان نزديك مىشدند . اين اتحاديهء اقوامى كه از آسياى ميانه بدين ناحيه كوچيده بودند ، زير فرمان خاندان فرمانروايى كه خاستگاه ايرانى داشتند در دفاع از سرزمينها و آيين بودايى نياكان خود بيش از ساسانيان و زيردستانشان ايستادگى نشان دادند . « 3 » در واقع ، ساسانيان
هامش
- فرهنگ ايران ، 1346 ش ، ص ص 41 - 340 ) .
( 1 ) - دربارهء طبسين نگاه كنيد به :Barbier de Meynard , Dictu ? onaire ge ? ographique , historique et litte ? raire de la Perse , 1861 , P . 388 , and , le Strange , The leads of the eastern Caliphate , PP . 359 - 60 .( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 385 ) . با وجود كاربرد اصطلاح دوگانه ، احتمالا در اينجا منظور همان طبس تمر يا طبس گيلكى است ؛ اصطلاح دوگانه غالبا هنگامى به كار مىرفت كه مقصود تنها اين طبس بوده است .
( 2 ) - بلاذرى ، همانجا ، ص 403 ، ترجمهء انگليسى ، ج 1 ، ص 677 ( ترجمهء فارسى ، ص 275 ) ؛ يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص 192 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 60 - 59 ) ؛ طبرى ، ج 1 ، ص ص 5 - 2704 ( ترجمهء فارسى ، ج 5 ، ص 2014 ) ؛ ابن اثير ، ج 3 ، ص ص 4 - 33 ؛Caetani , Annali , VII , PP . 273 , 275 - 6 .( 3 ) - استنتاج گيرشمن را مىپذيرم كه مىگفت گرچه باحتمال فراوان گروههاى خيونى عناصر قومى گوناگونى را در بر مىگرفت ، اما خاندان حاكم خاستگاه ايرانى داشت ؛ نگاه كنيد به :chionites - Hephtalites، بويژه« E ? tude numismatique »ص ص 9 و بعد ( اما اكنون نگاه كنيد به شكوكى كه ا . د . ه . بيوار ، در دايرة المعارف اسلام ، چاپ دوم ، ذيل مقالهء« Hayatila »مطرح ساخته است .