پاشيده شد . بنا بر روايتى دينى آيين مسيح را حدود 360 م شاهزاده خانمى ساسانى كه در تيسفون بر دست كشيشى يونانى به نام برشبا به دين مسيح درآمده بود به مرو آورد . وى به همسرى مرزبان مرو درآمد ، دين نويافتهاش را در آنجا رواج داد و برشبا را پيش خود فراخواند . اگر سخن بيرونى را باور كنيم ، مسيحيان خوارزم بيست و يكم حزيران يا ژوئن را به ياد رواج يافتن مسيحيت در مرو به دست برشبا جشن مىگرفتند . « 1 » آيين مسيح را مىبايست كوچنشينان مسيحى نيز كه از نواحى جنگزدهء مغرب به مشرق كوچشان مىدادند رواج داده باشند . پس از آنكه خسرواپرويز در 609 م ادسا را سخت دستخوش نهب و غارت ساخت مسيحيان يعقوبى اين شهر به سيستان و خراسان كوچ داده شدند . اين يعقوبيان از مافريان يا مطران تكريت به نام ماروناس درخواستند كه براى آنها رهبران روحانى تعيين كند ؛ از اين روى وى اسقفانى به سيستان ، هرات و آذربايجان فرستاد . و نيز در منابع آمده كه برخى از اين تبعيديان حدود 629 م به ادسا بازگشتند ، اما بيشتر اين كوچندگان در مشرق باقى ماندند . « 2 »
گويا مسيحيان ارتودوكس خالكدونى يا ملكاييان نيز نمايندگانى در ايران داشتند ، اما دربارهء انجمنهاى آنان آگاهيهاى اندكى در دست است ، زيرا احتمالا گروه مسلط نستورى آنان را در سايهء گمنامى افكندند و چون با شكل بيزانسى رسمى مسيحيت پيوستگى داشتند به آنان بدگمان بودند . با اينهمه ، آنان در يك ناحيه ، يعنى خوارزم به فرقهء مسلط مسيحيت تبديل شدند ، و بيرونى با آوردن فهرستى از اعياد ملكاييان خوارزم مدرك مهمى در اين زمينه بدست
هامش
( 1 ) .. Sachau , ' ' Zur Ausbreitung des Christentums in Asien'' , Abh . der Prenss . Akad . der Wiss . , 1919 , no . l , PP . 64 - 6 ;( آثار الباقيه ، چاپ زاخاو ، لايپزيگ ، 1878 ، ص 299 ؛ همان ، ص 299 ؛ همان ، ترجمه ، لندن ، 1879 ، ص 296 ؛ ( ترجمهء فارسى ، على اكبر دانا سرشت ، تهران ، ابن سينا ، 1352 ، ص 408 ) .
( 2 ) .R . Duval , ' ' Histoire Politique , religeus et litte ? raire d'E ? desse Jusqu'a ? la Premie ? re Croisade'' , Ja , S . 8 . XIX , 1892 , PP . 46 - 7 , quoting Barhebraeus .