انحراف رعايت گردد . « 1 » از خوارج نخستين ، يعنى خوارج نسل نجدة بن عامر و قطرى بن فجائه هنوز با احترام ياد مىكردند . « 2 »
پاسخ تند حمزه به هارون كه از وى مىخواست به اطاعت از قرآن و سنت گردن نهد اين بود كه خليفه خود بايد برابر اين اصول فرمانروايى كند . از اين گذشته ، وى گفت كه عاملان مالياتى خليفه نه بواسطهء آزمندى و بيزارى از همهء كاربدستان دولتى ، بلكه به دليل رفتار ناعادلانهاى كه داشتند كشته شدند . وى از وضع اسفبارى كه ولايتداران خليفه به نام هارون در ولايات پديد آوردند ياد كرد و گفت كه آنان پول و منابع مردم ولايات را از دستشان مىربايند ، نه به سود همهء امت اسلامى ، بلكه تنها براى سازمانهاى خلافتى . تنها در دهههاى نخست اسلامى بود كه درستى و پرهيزكارى راستين حاكم بود : « فلم يزل اسلام و اهله فى زيادة من نعماء اللّه ؛ و ما افتتح لهم من رحمته خلافة ابى بكر و عمر ( رض ) و صدرا من خلافت عثمان ، حتى تعرضت الدنيا ببهحيتها ، فركن اليه الراكنون و آثروها و مالوا اليها و خالفوا كتاب اللّه و سنة نبيه ، فاختلفت الامة بعد ايلافها و تفرقت بعد اجتماعها » « 3 » [ اسلام و مسلمانان پيوسته از نعمتهاى فراوان خداوند برخوردار مىشدند و درهاى رحمت او در خلافت ابو بكر و عمر ، رضى اللّه عنهما ، و سالهاى نخست خلافت عثمان نيز بر ايشان گشوده بود . تا اينكه روزگار كنونى با نيشخندهاى فريبندهاش در رسيده و بسيارى مردم فريفتهء اين نيشخندها شدهاند ، دانسته آنها را برمىگزينند و به آنها گرايش دارند . آنان از كتاب خدا و سنت
هامش
( 1 ) - دربارهء برداشت دوگانهاى كه از تحكيم با شعار خارجى لا حكم الا اللّه مىشود نگاه كنيد به :l . Veccia Vaglieri , « II conflitto Ali - Mu awia e la Secessione harigita riesaminati alla luce di Fonti ibadite » , AIUON , n . s . , IV , 1952 , PP . 1 - 94 .( 2 ) - مؤلف تاريخ سيستان خود گزارش بسيار موافقى دربارهء جنبش خارجى نخستين بدست مىدهد ، و رهبران اوليهء جنبش را با صفتهايى چون صناديد و بزرگان عرب . . . از ياران مصطفى مىستايد ( همانجا ، ص 109 ) .
( 3 ) - همانجا ، ص 165 -Scarcia , op . cit . , P . 636 , trans . PP . 642 - 3 .