امين و مأمون بر سر دستيابى به خلافت كه در آينده درگرفت ، بيزارى خراسانيان از على بن عيسى كه در آن هنگام رايزن اصلى و فرماندهء سپاه امين بود ، بىگمان عامل بسيار مؤثرى در پشتيبانى مردم خراسان از مأمون بوده است . علت دوام على بن عيسى در ولايتدارى خراسان اين بوده كه وى اگرچند تا مىتوانست جيبهاى خود را مىانباشت ، اما مبالغ فراوانى از مازاد درآمدهاى ولايت زير فرمان خود را به بغداد مىفرستاد و در دادن هدايا به خليفه و ديگر كاربدستان بانفوذ دربار دستى گشاد داشته است . « 1 » مثلا در سال 189 ق / 805 م كه هارون به رى آمد ، با اينكه فرياد دادخواهيهاى مردم خراسان از مصادرات و غارتهاى على بن عيسى به آسمان رسيد ، با اينهمه وى توانست با دادن صف خيرهكنندهاى از هدايا - مال و هديهها و تحفهها از كالا و مشك و جواهر و ظروف طلا و نقره و سلاح و اسب - به خليفه و پسرانش امين و مأمون و ملازمانش دل او را بر خود نرم كند . خليفه كه ازا ين هدايا دلخوش شده بود على بن عيسى را در سمتى كه داشت ابقا كرد . « 2 »
هامش
( 1 ) - در اين باره نگاه كنيد به داستان مفصلى كه ابو الفضل بيهقى ، مؤلف دورهء غزنوى در كتاب خود آورده است . در اين داستان هارون الرشيد از صف خيرهكنندهء هدايا كه عبارت بودند از كالاهاى خراسان ، سرزمينهاى ترك و كوههاى آسياى ميانه و حتى چينيهاى ساخت چين و همه را على بن عيسى فرستاده بود ، شادمان مىگردد ، اما يحيى بن خالد برمكى به خليفه يادآور شد كه اين ثروت به زور از دست مردم خراسان گرفته شده ، چنان كه مردم آمادهاند تا از تركان يا هر كس ديگرى كه دستشان برسد يارى جويند ، و هر دو يا سه درهمى كه او به خليفه پيشكش مىكند ، ده درهم براى خود برمىدارد ( تاريخ مسعودى ، چاپ غنى و فياض ، تهران ، 1324 ش / 1945 م ، ص ص 21 - 414 ؛ ترجمهء :A . K . Arends , Istorija Mas uda 1030 - 1041 , Taskent , 1962 , PP . 369 - 75 .( 2 ) - طبرى ، ج 3 ، ص ص 4 - 703 ( ترجمهء فارسى ، ج 12 ، ص 5336 ) ؛ ابن اثير ، ج 6 ، ص ص 1 - 130 ؛ مقايسه كنيد با :Barthold , Turkestan down to the Mongol invasion , P . 2 - 3 .( تركستان نامه ، ج 1 ، ص ص 5 - 444 ) ، وSpuler , Iran in Fru ? h - islamischer Zeit , PP . 54 - 5 .( ايران در قرون نخستين اسلامى ، ص ص 3 - 92 ) .