عباس نسفى و عيسى بن على كه يك بار ديگر به فرمان پدرش على بن عيسى ولايتدارى سيستان يافته بود ( شوال 188 ق / سپتامبر 804 م ) براى گوشمالى دادن قعديان خارجى و همدلان خوارج به نواحى روستايى بسكر ، اوق و جوين لشكر برد ، شمار زيادى از ايشان را كشت ، مساكنشان را بسوخت و مالياتهاى سنگينى بر آنان بست ( به روايت گرديزى مبلغ مالياتى كه گرفته شد سه مليون درهم بود ) .
حمزه اكنون با كشتن همهء كاربدستان مالياتى بسكر و گرفتن خراج به سود خود اقدام عيسى بن على را تلافى كرد . در نبردى كه نزديك اسفزار درگرفت ، يكى از علما و فقهاى بزرگ سيستان به نام عفان بن محمد كه هوادار ولايتدار سيستان بود كشته شد ، اما گويا عبد اللّه بن عباس و سپاهيانش كه شمارى « سغديان و نخشبيان » در ميان آنان بودند « 1 » در اين نبرد پيروز شدند . چهرهء حمزه زخم برداشت و از پيش عيسى بن على كه وى را تعقيب مىكرد بارى ديگر به خراسان هزيمت كرد ( شوال 188 ق / سپتامبر 804 م ) . « 2 » نبرد ديگرى نزديك نيشابور درگرفت كه هيچيك از دو طرف به پيروزى نرسيد يا به شكست حمزه انجاميد ، زيرا در پى اين نبرد بود كه حمزه ناگزير شد به سيستان بازگردد . « 3 »
در اين هنگام شورش حمزه در بخش گستردهاى از مشرق عالم اسلام بازتاب يافت . على بن عيسى بن ماهان به هارون نامه كرد و به شرح ويرانيهايى پرداخت
هامش
- از زندگى حمزه مربوط مىشوند .
( 1 ) - گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص ص 5 - 104 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص ص 3 - 132 ) ؛ تاريخ سيستان ، ص ص 60 - 159 ؛ ابن اثير ، ج 6 ، ص 104 ، از سپاهيان سغدى ياد مىكند .
( 2 ) - گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص ص 5 - 104 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص ص 3 - 132 ) ؛ تاريخ سيستان ، ص ص 60 - 159 ؛ ابن اثير ، ج 6 ، ص 4 - 103 .
( 3 ) - شايد اين شكست باشد كه بغدادى ، ص ص 81 - 79 ( ترجمهء فارسى ، ص ص 61 - 60 ) از آن ياد مىكند و مىگويد كه حمزه زخم برداشت و بگريخت و در آن حال بمرد . به روايت بغدادى 20000 تن از غازيان نيشابور به سركردگى عبد الرحمان نيشابورى حملهء حمزه به شهر را دفع كردند و شكست سختى بر او وارد آوردند .