179 ق / 6 - 795 ق اشارهء كوتاهى كرده ( بغدادى و گرديزى نيز همين تاريخ را مىآورند ) ، اما ابن اثير با اندك تفصيل آن را زير سال 180 ق / 7 - 796 م آورده است . با اينهمه احتمال مىرود كه آغاز شورش در سال بعد ، يعنى در 181 ق / 8 - 797 م بوده است . « 1 »
بغدادى گزارش نسبتا مفصلترى دربارهء زندگى حمزه بدست مىدهد و بيشتر مطالبى كه وى ياد مىكند در جاى ديگر يافت نمىشود ، اما متأسفانه فاقد تاريخهاى روشن و قطعى است ؛ گويا بغدادى به شرح پارهاى از نخستين عمليات جنگى حمزه مىپردازد و اين عمليات در نشان دادن اينكه طرفداران حمزه ، دستكم در آغاز ، به همان اندازه با گروههاى خارجى ديگرانديش دشمنى مىورزيدند كه با نيروهاى دولتى دشمن بودند ، بسيار جالب است . بنابراين روايت ، حمزه نخست به جنگ با فرقهء بيهسيه از فرق خوارج دست گشود . وى شمار زيادى از اينان را كشت و در اين هنگام بود كه حمزه در رقابت با عباسيان براى نخستين بار لقب امير المؤمنين بر خود نهاد . وى به شيوهء سنتى خوارج چندين شاعر در دستگاه خود داشت كه دو تن از آنها به نامهاى طلحة بن فهد و ابو جلندى خوانده مىشدند . بغدادى شعرى را كه طلحه به هنگامى كه حمزه لقب خليفتى به خود داده بود سروده است در كتاب خود آورده است :
« امير المؤمنين على رشاد * و خير هداية نعم الامير
امير يفضل الامراء فضلا * كما فضل السها القمر المنير « 2 » »
هامش
مىتوان به ياد آورد كه خلفيه در مكران و كرمان جمع شده بودند .
( 1 ) - طبرى ، ج 3 ، ص 636 ( ترجمهء فارسى ، ج 12 ، ص 5269 ) ؛ ابن اثير ، ج 6 ، ص 103 ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص ص 4 - 103 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 131 ) شورش حمزه و نخستين حركت او به قهستان را در روزگار ولايتدارى منصور بن يزيد ، يعنى در پايان سال 179 ق / آغاز 796 م قرار مىدهد .
در اين باره به صفحات پيشين نگاه كنيد .
( 2 ) - سها ستارهاى است كه نزديك دم خرس بزرگ ديده مىشود و به داشتن روشنايى كورسو معروف است . مقايسه كنيد با : -