مسلمانان جاى پاى كاملا استوارى در شمال و مشرق افغانستان نداشتند . اما در سالهايى كه فضل عهدهدار ولايتدارى بود اسلام در اين نواحى گسترش يافت و موضع مسلمانان تقويت گرديد . در 171 ق / 8 - 787 م ولايتدار خراسان ، جعفر بن محمد بن اشعث خزاعى پسرش عباس را به گرفتن كابل و شاه بهار فرستاد و عباس غنايم فراوانى از معابد كفر ( يعنى بودايى ) بدست آورد . « 1 »
در اين هنگام فضل سپاهى را از بلخ و از راه طخارستان به باميان فرستاد كه فرمانرواى ايرانى آن به نام شيرياشر در خلافت منصور زير تأثير مزاحم بن بسطام به آيين اسلام درآمد و مزاحم دختر شر را براى پسرش محمد گرفته بود . « 2 » پس از آن سپاه ديگرى براى به اطاعت واداشتن شهرهاى درههاى جنوبى هندوكش ، از جمله شهر گوربند در درهاى به همين نام كه گويند فرمانگزار كابل بود رفت . « 3 » در همان حال ، چنان كه بتفصيل در زير خواهد آمد ، از جنوب نيز به كابل تاختن آوردند . فضل در مقام ولايتدار سيستان نخست يزيد بن جرير ( در جمادى الثانى
هامش
( 1 ) - ابن اثير ، ج 6 ، ص 79 ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص ص 2 - 101 ( چاپ عبد الحى حبيبى ) ، گرديزى تاريخ اين سفر جنگى را ذيحجهء 176 ق / مارس - آوريل 793 م قرار مىدهد كه بايد نادرست باشد ، زيرا در اين سال ولايتدارى خراسان در دست غطريف بن عطاى كندى و سپس حمزة بن مالك خزاعى بود ( مقايسه كنيد با يعقوبى ، البلدان ، ص 304 ، ترجمهء انگليسى ، ص ص 3 - 152 ؛ ترجمهء فارسى ، ص 2 - 81 ) ؛ شاه بهارى كه در اينجا از آن نام رفته گويا در ناحيهء ميان كابل و باميان نهاده بود ؛ اما در مشرق افغانستان بيش از يك شاه بهارى وجود داشت ؛ مثلا شاه بهارى در نزديكى غزنه قرار داشت كه در تاريخ مسعودى بيهقى فراوان از آن رفته است .
( 2 ) - با اينهمه جريان اسلامپذيرى ناحيهء باميان ، يك سدهء پس از آن ، يعنى در دورهء صفاريان پيش آمد ؛ مقايسه كنيد با :G . Scarcia , « A Preliminary report ona Persian legal document of 470 - 1078 Found at Bamiyan » , EW , n . s . , XIV , 1 - 2 , 1962 , PP . 3 - 5 , and Id . , Nota alla voce « Bamiyan » della noova edizione dell' « Enc . de l'Islam » , ' ' AIUON , n . s . , XIII , 1963 , PP . 299 - 302 .( 3 ) - يعقوبى ، البلدان ، ص ص 91 - 289 ، ترجمهء انگليسى ، ص ص 3 - 102 ، 7 - 106 ( ترجمهء فارسى ، ص ص 6 - 6 ) :Marquart , E ? rans ? ahr , PP . 277 - 80 .