در دورهء ولايتدارى عاصم بود كه درگيرى شورش تمامى موقع عرب در خراسان و ماوراء النهر را بخطر افكند . هدف اين شورش كه پيشوايى آن را يكى از دلاوران عرب به نام حارث بن سريج تيمى به عهده داشته است ، استيفاى حق شهروندى در جامعهء اسلامى براى موالى ايرانى بوده است . « 1 » گويا برگمارى عاصم به ولايتدارى خراسان يكسره به فرمان هشام اموى و بدون مراجعه به والى عراق و مشرق ، خالد قسرى انجام گرفت . اما خليفه در اين روزها به خالد در مورد خراسان مسئوليت مستقيم داد و خالد نيز عاصم را از ولايتدارى برداشته برادرش اسد را بجاى او گماشت و اين بار دومى بود كه اسد به ولايتدارى خراسان مىرفت . « 2 » پس از يك رشته ناكامى در بخش بالاى آمودريا در برابر حارث بن سريج و همپيمانان او تركان غربى ، با درگذشت قاغان ترك رفته رفته بهبوديهايى در اوضاع پيدا شد ، اما در صفر 120 ق / فوريهء 838 م اسد ، درست اندكى پيش از فروافتادن برادرش خالد از سرير قدرت در عراق ، ناگهان درگذشت . « 3 »
در پى مرگ خالد و برادرش اسد ، ولايتداران مشرق به كلى جابجا گرديدند و
هامش
( 1 ) - دربارهء اين شورش نگاه كنيد به :Wellhausen , The Arab Kingdom and its Fall , Eng . trans . PP . 464 FF . , and M . J . Kister , EL 2 , S . V . « al - Harith b . Suraydj » .( 2 ) - يعقوبى ، البلدان ، ص ص 12 - 310 ؛ ترجمهء انگليسى ، ص 127 ( ترجمهء فارسى ، ص 87 ) ؛ كتاب العيون و الحدائق ، ص 91 ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص ص 8 - 87 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 115 ) ؛ ابن اثير ، ج 5 ، ص ص 40 - 137 ؛Caetani , Cronografia , V , P . 1469 .( 3 ) - يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص 383 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 288 ) ؛ همان ، البلدان ، ص 302 ، ترجمهء انگليسى ، ص 127 ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 8 - 1635 ( ترجمهء فارسى ، ج 10 ، ص ص 23 - 4220 ) ؛ كتاب العيون و الحدائق ، ص ص 2 - 91 ؛ اغانى ، چاپ بولاق ، ج 19 ، ص 63 - چاپ بيروت ، ج 19 ، ص 128 ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص 88 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 116 ) ؛ ابن اثير ، ج 5 ، ص ص 2 - 161 ؛Caetani , Cronografia , V , PP . 1493 - 4 , 1508 , 1509 - 10 .