همان سال ، يزيد دوم ولايتدارى عراق و مشرق را از مسلمه گرفت و آن را به يكى از بزرگان قبيلهء قيس ، از قيسيان دژ جزيره ، يعنى عمر بن هبيرهء فزارى داد ( 103 ق / 2 - 721 م ) . ازديان و يمنيان بطور كلى ، هم در عراق و هم در خراسان مورد تعقيب و آزار قرار گرفتند ، و همهء كسانىكه با مهلبيان همدلى داشتند از پاى درآمدند . در 104 ق / 3 - 722 م مسلم بن سعد كلابى كه از پروردگان حجاج بود ولايتدار خراسان و نمايندهء عمر بن هبيره در اين سرزمين گرديد . وى تا پايان سال 105 ق / 724 م سياست ضد يمنى رايج را دنبال كرد تا اينكه قبايل ازد و ربيعهء ولايات بالاى آمودريا به پيشوايى عمرو بن مسلم باهلى ، برادر قتيبه سر بشورش برداشتند . شورش فرو نشانده شد ، اما در اين گير و دار هشام در شعبان 105 ق / ژانويهء 724 م بجاى يزيد به تخت خلافت برآمد و در اوايل سال 106 ق / تابستان 724 م هم عمر بن هبيره و هم مسلم بن سعيد از سمتهايى كه داشتند بر كنار گرديدند . « 1 »
حكومت عراق مدت پانزده سال كه بخش بيشتر خلافت تقريبا بيست سالهء هشام بود در دست خالد بن عبد اللّه قسرى بود ، و اين سرزمين در اين مدت از پيشرفت اجتماعى و اقتصادى آرام و امنى برخوردار بود . خالد از قبيلهء ضعيف و
هامش
- فارسى ، ص ص 17 - 316 ) ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص 86 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 114 ) ؛ ابن اثير ، ج 5 ، ص ص 68 ، 9 - 77 ؛Caetani , Cronografia , V , PP . 1280 , 1295 .تنها يعقوبى در فهرستى كه در البلدان از ولايتداران خراسان بدست مىدهد مىگويد مسلمه بود كه سعيد بن عمرو را جانشين سعيد بن عبد العزيز كرد ؛ اما همهء منابع ديگر ولايتدار بعدى خراسان ، عمر بن هيبره را مسئول اين اقدام مىدانند .
( 1 ) - بلاذرى ، همانجا ، ص 428 ، ترجمهء انگليسى ، ج 2 ، ص 717 ( ترجمهء فارسى ، ص 317 ) ؛ يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 5 - 374 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص ص 9 - 278 ) ؛ البلدان ، همانجا ؛ كتاب العيون و الحدائق ، ص ص 7 - 82 ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص 8 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 114 ) ؛ ابن اثير ، ج 5 ، ص ص 6 - 74 ، 7 - 86 ، 93 ، 6 - 95 ؛Caetani , Cronografia , V , PP . 1287 , 1307 , 1335 .