برآمدن يزيد بن عبد الملك به تخت خلافت در رجب 101 ق / فوريهء 720 م آغاز بازگشت به سياست طرفدارى از قيسيان در مشرق بوده است و گروه يمنى از آن پس دستهء مخالف ناخرسند از دولت گرديد و از مقامهاى بالاى دولتى كنار گذاشته شد . يزيد دوم با حجاج خويش سببى داشت و خواهرزادهء حجاج در عقد نكاح وى بود و بنابراين احتمال نداشت كه با مهلبيان بر سر لطف باشد ، بويژه كه يزيد بن مهلب ، به هنگامى كه از سوى سليمان ولايتدار عراق بود با خانوادهء حجاج بدرفتارى كرده بود . يزيد بن عبد الملك سوگند ياد كرده بود كه اگر به قدرت برسد انتقام سختى از مهلبيان بكشد . « 1 » فرار دوبارهء يزيد بن مهلب از زندان و برپا كردن شورشى بزرگ در هنگامى كه عمر بن عبد العزيز در آستانهء مرگ بود ( ابو مخنف ) يا تازه درگذشته بود ( واقدى و يعقوبى ) بركندن بنياد خانوادهء وى را تسجيل كرد .
بصره ، زادگاه مهلبيان و مركز قبيلهء ازد عمان به آسانى به دست او افتاد و به زودى اهواز ، فارس و كرمان نيز به تصرف او درآمد ، اما قدرت تميميان در خراسان مانع آن گرديد كه ازديان يگانه نيروى اين ولايت گردند . مسلمة بن عبد الملك كه از شاهزادگان كارديده و تواناى اموى بود در جايى به نام عقر جلوى پيشروى يزيد را گرفت و او را بشكست . يزيد خود كشته شد ، اما ديگر افراد خاندان مهلبى همراه با چندين تن از يمنيان برجستهء كوفه ، از جمله نوادگان مالك اشتر و عبد الرحمان بن محمد بن اشعث از راه كرمان و بلوچستان به قندابيل گريختند . ولى سرانجام نيروهاى اموى به ايشان رسيدند و به دم تيغشان سپردند يا به بردگى بردند . پس از اين پيروزى عراق و خراسان به دست مسلمهء پيروزمند افتاد . « 2 »
هامش
Caetani , Cronografia , V , PP . 1219 - 20 , 1238 , 1239 - 40 .( 1 ) - يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 353 ، 355 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص ص 275 ، 277 ) ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 7 - 1356 ( ترجمهء فارسى ، ج 9 ، ص ص 94 - 3983 ) ؛ ابن اثير ، ج 5 ، ص 42 ؛F . Gabrieli , « La rivolta dei Muhallabiti nel Iraq e il nuovo Baladuri » , RAL , S . 6 , Vol . XIV , 1938 , PP . 204 - 5 .( 2 ) - بلاذرى ، انساب الاشراف ، نقل در گابريلى ، همانجا ، ص ص 236 - 199 ؛ ابن قتيبه ، معارف ، ص -