ولايتدارى نه ماههء خود به هپتاليان در بادغيس تاخت و عثمان بن مسعود را به ترمذ فرستاد كه وى كار موسى بن عبد اللّه را يكسره كرد . همين كه اين تهديد برداشته شد و همين كه عبد الملك در 86 ق / 705 م ديده بر جهان فرو بست ، حجاج براى براندازى مهلبيان و يمنيان مشرق دست به كار شد : مفضل را از ولايتدارى خراسان برداشتند و برادر ديگرش حبيب كه ولايتدار كرمان بود نيز بر كنار گرديد ؛ برادر ديگر كه عبد الملك نام داشت و شرطهء كرمان بود كنار گذاشته شد و يزيد و برادرانش در بند افتادند . « 1 »
قدرت و نفوذ حجاج در خلافت دهسالهء وليد بسيار بيشتر از روزگار خلافت عبد الملك مستبد و سلطهجو بوده است . ولايتدارى خراسان به قتيبة بن مسلم باهلى سپرده شد و برادرش صالح بن مسلم حاكم دژباز گرفتهء ترمذ گرديد . « 2 » قتيبه كه پيش از آن ولايتدارى بود در روزهاى شورش سپاه طاوسان شمال ايران را براى امويان نگهداشت و بدين ترتيب خدمت فراوانى به خلافت شام كرد . وى به قبيلهء كم جمعيت و پراكندهء باهله وابسته بود كه نه بطور قطع به قيس تعلق داشت نه به يمن ، اما در عراق و سوريه همپيمان اعراب شمالى بود . « 3 » چنان كه ده سال
هامش
( 1 ) - يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 5 - 344 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص ص 40 - 239 ) ؛ همان ، البلدان ، ص 300 ، ترجمهء انگليسى ، 122 ( ترجمهء فارسى ، ص 76 ) ؛ طبرى ، ج 2 ، ص 1178 ( ترجمهء فارسى ، ج 9 ، ص 3770 ) ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، همانجا ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 110 ) ؛ ابن اثير ، ج 4 ، ص 417 ؛Caetani , Cronografia , V , P . 103 - 4 .( 2 ) - بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 419 ، ترجمهء انگليسى ، ج 2 ، ص 707 ( ترجمهء فارسى ، ص 8 - 307 ) ؛ يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 330 ، 342 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص ص 239 ، 253 ) ؛ همان ، البلدان ، ص 300 ، ترجمهء انگليسى ، ص ص 3 - 122 ( ترجمهء فارسى ، ص ص 7 - 76 ) ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 80 - 1178 ( ترجمهء فارسى ، ص ص 6 - 3804 ) ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص 83 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 111 ) ؛ ابن اثير ، ج 4 ، ص ص 17 - 416 ؛ ولهاوزن ، همانجا ، ص ص 30 - 429 ؛Caetani , Cronografia , V , PP . 1033 - 4 ; K . V . Zetterste ? en , EL 2 , S . V . « Kutaiba b . Muslim » .( 3 ) - مثلا در مرج راهط . مقايسه كنيد با ولهاوزن ، همانجا ، ص ص 201 ، 260 و -