مشرق انجاميد كه بازتابهاى شديدى در سرزمينهاى مركزى ولايت داشت و چهارچوب دولت اموى را سخت بلرزه درآورد . از جمله ، اين شورش دشمنى مردم عراق ، از عرب و موالى ، با امويان و موقع ممتازى را كه ايشان به سپاهيان شامى خود مىدادند آشكار ساخت . ولهاوزن در پادشاهى عرب و فروپاشى آن ، ترجمهء انگليسى ، ص ص 49 - 232 به شرح گستردهء اين ماجرا مىپردازد . بررسى ولهاوزن بر گزارش مفصل طبرى به نقل از ابو مخنف و نيز گزارش مبسوط اما متفاوتى استوار است كه ابو عبيده و ديگران روايت كردهاند و در بخش مربوط به خلافت عبد الملك از كتاب انساب الاشراف بلاذرى كه اهلوارت آن را به نام وقايعنامهء بىنام عرب « 1 » ويراسته و منتشر كرده آمده است . بايد يادآور شويم كه دربارهء رويدادهاى اين شورش و فرو نشانى آن دو سالشمارى متفاوت در دست است ؛ يكى از اين سالشماريها آغاز شورش را در 81 ق / 700 م و ديگرى آن را در سال بعد قرار مىدهد ؛ بهرتقدير مرگ ابن اشعث ظاهرا در سال 85 ق / 704 م روى داده است .
سپاه ابن اشعث در پايان سال 79 ق / اوايل 699 م به سيستان رسيد ، و در خطبهاى كه در زرنگ ايراد كرد همهء جنگاوران عرب سيستان را زير پرچم خود فراخواند . ابو مخنف مىگويد كه « ابن اشعث هنگامى كه به سيستان رسيد خطابهاى براى مردم ايراد كرد و گفت اى مردم ، امير حجاج مرا به مرز شما
هامش
( 1 ) - دربارهء مسايل مربوط به سالشمارى نگاه كنيد به ولهاوزن ، همانجا ، ص 2 - 41 كه بايد آن را در پرتو مدارك سكهشناختى مايلز مطالعه كرد . نگاه كنيد به :Miles , « Some new light on the history of Kirman in the First Century of the Hijrah » , The World of Islam . Studies in honour of Philip K . Hitti , PP . 96 - 8 :عبيد اللّه بن عبد الرحمان بن سمره ، سردار ابن اشعث در سال 84 ق / 703 م سكههايى در كرمان زد كه از يك سالشمارى متأخرى ( 84 ق / 703 م ) پشتيبانى مىكند نه پيشتر ( 3 - 81 ق / 2 - 700 م ) .
م . سليگسن در دايرة المعارف اسلام ، چاپ يكم ، ذيل مقالهء « عبد الرحمان بن محمد بن اشعث » به پيروى از ولهاوزن سالشمارى شورش را زودتر قرار مىدهد ( مقالهء دربارهء او در دايرة المعارف اسلام ، چاپ دوم ، ذيل « ابن اشعث » مىآيد .