از دامى كه در آن گرفتار آمده بودند بيرون آورد ، اما اينان نيز بواسطهء تعرض دشمن و گرسنگى متحمل تلفات سنگينى گرديدند و سرانجام 5000 تن از ايشان در دستههاى پراكنده خود را به بست رساندند . بدين ترتيب بود كه اين سپاه براستى نام جيش الفناء گرفت . عبيد اللّه اندكى پس از آن از شدت اندوه درگذشت و پسرش ابو برذعه فرماندهى سپاه را بدست گرفت ( 79 ق / 9 - 698 م ) . ابو برذعه نخست چنان فرانمود كه سر جنگ دارد ، اما پس از آن با زنبيل صلح كرد . « 1 »
مىتوانيم با اطلاعات گردآورده از يكى از اشعار اعشى همدان كوفى « 2 » كه به نقل از مداينى و ديگران در انساب الاشراف بلاذرى حفظ گرديده است منابع تاريخى دربارهء اين شكست و هزيمت را تكميل كنيم . اعشى همدان با سپاه عبيد اللّه ، و در واقع ، با ابن اشعث به هنگام شورش وى كه اندكى پس از آن روى داد به مشرق افغانستان رفت . از سراسر شعر بوى نفرت از عبيد اللّه و استخفاف او به مشام مىرسد و چنان كه ابيات آغازين اين شعر نشان مىدهد اندوهگنانه از تلفات
هامش
( 1 ) .. Bladhuri , Anonyme arabische Chranik , PP . 311 - 17 .( برگرفته از مداينى و ديگران ؛ اين گزارش و گزارش طبرى كاملترين گزارشهايى هستند كه دربارهء اين رويداد بدست مانده است ) ؛ همان ، فتوح البلدان ، ص 399 ، ترجمهء انگليسى ، ج 2 ، ص ص 9 - 668 ( ترجمهء فارسى ، ص 277 ) ؛ يعقوبى ، البلدان ، ص 282 ، ترجمهء انگليسى ، ص 93 ( ترجمهء فارسى ، ص 58 ) ؛ ابن قتيبه ، معارف ، ص 289 ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 8 - 1036 ( از ابو مخنف ) ( ترجمهء فارسى ، ج 8 ، ص ص 7 - 3664 ) ؛ تاريخ سيستان ، ص ص 12 - 110 كه بخطا مىگويد جيش الفناء با خوارج جنگيد ؛ ابن اثير ، ج 4 ، ص ص 4 - 393 ؛Caetani , Cronografia , IV , PP . 935 - 6 .( 2 ) - وابستگى پايدار شاعر به ممدوح خود و استفادهء از شعر در دورهء اموى به عنوان ابزار تبليغ و جلب پشتيبانى مردم بدان معنى بود كه رهبران و فرماندهان بزرگ از خليفه تا پايين محافلى از شعرا پيرامون خود گرد مىآوردند كه در ستادهايشان اقامت مىگزيدند و در سفرهايشان آنان را همراهى مىكردند . مثلا ابن قيس الرقيات و ابو خرابهء حنظلى به طلحة بن عبد اللّه در سيستان پيوستگى داشتند ؛ ابن اشعث اتباع فراوانى از شاعران داشت و مهلبيان عراق و خراسان نيز مداحان خاص خود داشتند . همچنين نگاه كنيد به :R . Blache ? re , Histoire de la litte ? rature Arabe des origines a ? la Fin du XVe Siecle de J . C . , Paris , 1952 - 66 , III , PP . 544 - 51 .