در ربيع الاول 64 ق / نوامبر 683 م كه يزيد بن معاويه درگذشت سلم بن زياد ولايتدار خراسان بود . وى چنان كرد كه مرگ يزيد و پسرش معاويهء دوم و نيز خبرهاى ناگوارى كه از مشرق افغانستان مىرسيد مدتى از مردم پنهان بماند و جنگاوران عرب در خراسان را واداشت تا انتخاب خليفهاى تازه به او دست بيعت دهند . « 1 » اما وى نتوانست بيش از دو ماه مردم را به خود وفادار نگهدارد و ناگزير به ترك خراسان شد . چون سلم از خراسان بيرون رفت ، اوضاع اين ولايت دگرگونى و پيچيدگى يافت و چهرهء برجستهء اين دگرگونى مخالفت و دشمنى گروه مضرى از قبيلهء قيس و تميم با يكى از طوايف ربيعه و ازديان يمنى عمان بوده است . سلم هنگام ترك خراسان مهلب بن ابى صفره را در مرو به جانشينى خود ولايتدار خراسان كرد ، اما در آن ايام ازديانى كه در خراسان بسر مىبردند گروه نسبتا كوچكى بودند و مهلب براى نگهداشتن خود در ولايتدارى خراسان پشتيبان كافى نداشت . از اين روى ناگزير شد اجازه دهد كه رؤساى گوناگون قبايل بكر در يك زمان قدرت را در شهرهايى مانند هرات و مرو الرود بدست گيرند . هنگامى كه سلم به مغرب مىآمد در نيشابور با عبد الله بن خازم كه يكى از محتشمان عرب بود و در آغاز همراه سلم به خراسان آمده بود ديدار كرد . « 2 » عبد اللّه وى را بخاطر سپردن ولايت
هامش
-M . A . Sha ban , The Social and Political bockground of the Abbasid Revolution in Kurasan , Harvard . Ph . D . the sis ( unpublished )كه در آن بسيارى از نظرات فان فلوتن ، ولهاوزن و ديگران را اصلاح كرده است .
( 1 ) - طبرى ، ج 2 ، ص ص 9 - 488 ( ترجمهء فارسى ، ج 7 ، ص ص 4 - 3172 ) ؛Wellhausen , op . cit . , P . 416 .( 2 ) - بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص ص 14 - 413 ، ترجمهء انگليسى ، ج 2 ، ص ص 6 - 695 ( ترجمهء فارسى ، ص 300 ) ؛ يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 301 ، 304 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص ص 220 ، 227 ) ؛ البلدان ، ص 299 ، ترجمهء انگليسى ، 1 - 120 ( ترجمهء فارسى ، ص 75 ) ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 96 - 488 ( ترجمهء فارسى ، ج 7 ، ص ص 79 - 3172 ) ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص 80 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 108 ) ؛Wellhausen , op . cit . , PP . 416 - 18 ; Caetani , Cronografia , III , P . 730 .