و تحولات اجتماعى ويژهاى تكوين يافته و به شكل يك تفكر و برداشت خاص از اسلام ، در پهنهء آن بهتدريج گسترش و توسعه يافته است !
آنها براساس چنين انديشه و پندارى - دربارهء حوادث و تحولاتى كه منجر به برپائى چنين رويداد و ولادت همچون " جزئى " اگر ديده است اختلاف نظر دارند :
عدهاى از آنها " عبد اللّه بن سبا " « 1 » و فعاليتهاى مشكوك سياسى او را ، بنياد پيدائى شيعه پنداشته و بعضى ديگر پديدهء " تشيع " را به زمان خلافت امام على بن ابى طالب
هامش
( 1 ) - يكى از تهمتهاى ناجوانمردانهاى كه دهها تهمت ديگر را مبتنى بر آن كردهاند همين است كه تشيع مولود افكار ابن سباى يهودى است ! كه در ظاهر اسلام آورده و در زمان خليفهء سوم ، عثمان بن عفان ، در عراق و شامات مردم را بر ضد خلافت شورانيده و به قتل خليفه تحريص و ترغيب مىنمود . . .
مىگويند : وى يك سلسله عقايد يهوديت را با مشتى از معارف اسلامى آميخته و در شعاع غلو درحق " امير المؤمنين على بن ابى طالب ( ع ) " ، در ميان جمعى رواج داد . . .