هولاكوخان اسلام آورده و به مذهب تشيع گردن نهاده است ؛ اما يادآور مىشويم : چنين تصورى را بايد پندارى نادرست بر شمرد ؛ زيرا صرفاً آسيب نديدن مردم شهرهاى ياد شده را نمىتوان دليلى براى اين امر دانست ، بهويژه آنكه اين آزادى نسبت به همهء مذاهب و اديان گسترش داشت ( و اساساً اختصاص به دين اسلام نداشت تا نوبت به مذهب تشيع برسد ) ؛ اما مصونيت مردم شهرهاى مذكور از آسيب و خونريزىهاى هولاكوخان نتيجهء تدبير علما و رجال با فكر شهرهاى ياد شده بوده است ؛ زيرا آنها قبل از فتح بغداد از او امان خواستند و او هم به آنها قول داد كه آسيبى متوجه آنان نسازد . اين تصور غلط ، از آن رو پديد آمد ، چون قبل از هولاكوخان بر شيعيان فشار وارد مىشد و شيعيان هم معمولًا وقتى مانعى بر سر راه خود نمىديدند از اختفا سر بر آورده و قد علم مىكردند . و همين عادتى كه شيعيان بدان خو گرفته بودند باعث مىشد كه دشمنان آنها تضييقاتى براى آنها فراهم آورند ، و در برابر خواستههاى آنها موانعى ايجاد كنند ؛ اما نمىدانستند كه مانند هولاكوخان اگر آزادى را از مذهب سلب كرده باشد معقول نبود كه از مذهب تشيع سلب نمايد ؛ زيرا - بر فرض اگر هولاكوخان بر كفر خويش باقى بود - بايد او را دشمن همهء مذاهب اسلامى بر شمرد . ( اما چون اين نكته بر شيعيان مجهول ماند برخى تصور كردند وى اسلام آورده و به
تاريخ الشيعة (برگزيده) (شيعه در ايران) (فارسى) — صفحة 35
مساهمون: الشيخ محمد حسين المظفر
ص٣٥