زيد شكست خورد و به ديلم روى نهاد و يعقوب ابن ليث بر آمل و سارى استيلا يافت و براى جستجوى حسن بن زيد به سوى جبال طبرستان حركت كرد ؛ ولى با باران و گل و لاى مواجه شد و به سختى از آن نجات يافت . در سال 261 ه . ق حسن بن زيد بازگشت و بر طبرستان دست يافت و همواره بر اين سرزمين حكومت مىراند تا آنكه در رجب سال 270 ه . ق مرگ او را در ربود . حكومتش مدت نوزده سال و هشت ماه و شش روز به طول انجاميد . « 1 »
ب - محمد بن زيد علوى
آنگاه كه حسن بن زيد از دنيا رفت برادرش ، محمد جانشين وى شد . سراسر ايام حكومت محمد بن زيد مواجه با جنگها و رويدادهاى سخت بود . گاهى با صفاريان و زمانى با اسماعيل بن احمد سامانى نبرد مىكرد ، و در يكى از جنگهاى هولناكى كه ميان او و محمد بن هارون - كه از سوى اسماعيل سامانى به جنگ با او آمد - روى داد جراحتى برداشت . در اين جنگ بود كه پسرش زيد اسير شد ، آنگاه محمد بن زيد - پس از چندى كه جراحت برداشت - در سال 287 از دنيا رفت . « 2 »
هامش
( 1 ) . الكامل ، ج 7 ، ص 136 .
( 2 ) . الكامل ، ج 7 ، ص 166 . ابناثير مىگويد : دو نفر براى مرافعه - كه نام يكى از آنها معاويه و نام ديگرى على بود - نزد محمد بن زيد آمدند . محمد بن زيد به آنها گفت : حكم و داورى ميان شما روشن است . معاويه گفت : زير اين دو نام خبرى است ، محمد بن زيد گفت : اين خبر چيست ؟ معاويه گفت : پدر من يكى از شيعيان راستين بود و نام معاويه بر من نهاد تا مرا از شرّ ناصبىها و دشمنان على عليه السلام حفظ كند ؛ اما پدر على ، ناصبى بوده و از ترس علويان شيعى ، نام او را على نهاد ؛ محمد بن زيد تبسمى كرد و به وى نيكى نمود و او را مشمول محبت خود قرار داد .