دوم : علت ضرورت وجود حجت خدا در تمام زمانها ، چنان كه از اين جمله برمىآيد : « تا پيروان اوليائت بعد از اينكه - به وسيله پيامبران و حجتهاى قبلى - هدايتشان كردى گمراه نشوند . » يعنى نبودن حجتى هدايتگر انسانها خود سبب گمراه شدن مؤمنين از راه راست و حقيقت است .
سوم : ضرورت شناخت حجت خدا ، چنان كه از اين جمله آشكار مىشود : « هر كس بميرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهليت مرده است . » و علت اين امر اين است كه پيروى از حجت خدا - كه يگانه راه هدايت است - بعد از شناخت او ميسّر است و كسىكه او را نشناسد نمىتواند از او تبعيت نمايد و چنين كسى بر جهل و مرام جاهليت از عالم خواهد رفت .
چهارم : علت غايب بودن حجت خدا از ديدگان مردم و محروميت آنها از مشاهدهء وجود شريفش ، كه از اين جمله برمىآيد كه : « به واسطهء ستمگرى و جهالت مردم خداوند ديدگانشان را از مشاهدهء او فرو خواهد بست » . باتوجه به اين جمله ظاهرا مقصود از ظلم و جهل ، تمام اشكال آن است ، يعنى هم ظلم مردم به يكديگر و هم ظلم به خودشان به خاطر پيروى نكردن از حق و فطرت و حجتهاى الهى ، هم جهل نسبت به حجت خدا و هم جهل نسبت به وظايف شرعى .
پنجم : نياز هستى به وجود حجت خدا ، كه از اين عبارت پيداست : « اگر زمين لحظهاى از حجّت خدا خالى باشد نظامش درهم ريخته و اهلش را در خود فرو خواهد برد . » در اين جمله به علت ضرورت وجود حجت و عظمت كار او اشاره شده است .
خداوند تبارك و تعالى مىفرمايد :
إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً
« 1 » و نيز مىفرمايد :
كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ
« 2 » از اين آيات به ترتيب برمىآيد كه پروردگار در نظام خلقت ، و نيز نظام قانونگذارى و ديانت ، ائمه و حجتهاى خودش را خليفهء روى زمين قرار داد و
هامش
( 1 ) . بقره : 30 - من قراردهندهء خليفه و جانشين در زمين هستم .
( 2 ) . بقره : 213 - مردم امّت واحد بودند ، سپس خدا پيامبران را بهعنوان بشارتدهنده و بيمگر برگزيد و همراه آنان كتاب را به حق نازل فرمود تا در بين مردم و براى ختم اختلافاتشان در چارچوب حق ، حكم نمايند .