متحدند كه سير و حركت نظام عالم به سمتى است كه تمام آيات الهى به منتهاى ظهور خود برسند و ديگر معصيت خداى سبحان انجام نشود ، بلكه بهطور خالص و بدون دخالت هواى نفس و وسوسهء شيطان ، عبادت شود ، عدهاى از دوستان و دشمنان خداى تعالى ، كه مردهاند ، به دنيا برگردند و حق و باطل كاملا از هم جدا و شناخته شوند .
اين مطلب مىرساند كه رجعت يكى از مراتب روز قيامت است ، هرچند از نظر بروز و ظهور حقايق ، در مرتبهء پايينترى است ، زيرا در ايام رجعت امكان فساد و فتنهانگيزى هست - امّا در قيامت امكان شرارت و فساد هم وجود ندارد - و از همينرو ، دوران ظهور حضرت مهدى نيز شايد از مراتب قيامت باشد زيرا در آن روز نيز ، حق ظهورى آشكار دارد ، هرچند كه در اين جهت ، روز ظهور باز در مرتبهاى پايينتر از رجعت قرار دارد .
از قول امامان معصوم عليهم السّلام نيز وارد شده است كه : « ايام اللّه سه روز است ، روز ظهور ، روز رجعت و روز قيامت . » « 1 »
و همين نكته ، يعنى يكىبودن حقيقت اين سه روز و اختلافشان در مراتب و درجات ، باعث شده است كه امامان معصوم عليهم السّلام ، بعضى از آيات را گاه به قيامت ، گاهى به رجعت و گاهى به ظهور حضرت مهدى عليه السّلام تفسير فرمايند .
از آنچه ذكر شد - كه ما به خاطر رعايت اختصار از نقل آنها خوددارى كرديم - معلوم شد كه اين روز - رجعت - امكان دارد و بلكه وقوع آن حتمى است و كسىكه آن را انكار مىكند ، هيچ دليلى براى انكارش ندارد . » « 2 »
مطلب ديگر اينكه ، آنچه از روايات رجعت برمىآيد اين است كه محل وقوع آن همين جهان طبيعى و مادى است كه ما در آن زندگى مىكنيم و به عوالم ديگر مربوط نيست .
زنده شدن بندگان برگزيده و بازگشتشان به اين دنيا و جنگ با ابزارهاى مادى و
هامش
( 1 ) . به بحار الانوار ، ج 53 ، ص 63 ، روايت 53 مراجعه شود : از امام صادق عليه السّلام : ايام اللّه سه تاست : روزى كه قائم عليه السّلام قيام كند و . . .
( 2 ) . پايان بخشى از كلام استاد علامه طباطبائى كه از تفسير شريف الميزان برگرفته شد .