مرغ و كبوتر ، « 6 » و در اقشار با موقعيت اقتصادى بهتر نيز قرقاول تناول مىشد . « 7 »
در صورت كمبود گوشت و به هنگام ضرورت ، بهعنوان مواد تكميلكننده گوشت ، صرف غلات ، بهصورت نان ( كليچه ) « 8 » ( گاه در روغن يا چربى سرخ شده ) « 9 » ، و يا به شكل مايعات شيرين ( بهويژه پالوذه ، به عربى فالوذج ، « 10 » مخلوطى از آب ، بادام و عسل ) در مد نظر بود . هردو به خصوص از گندم يا جو « 11 » تهيه مىشد . « 12 » علاوه بر آن در نواحى خاص ، آن را از برنج « 13 » و ارزن ( ذره - نوعى ارزن ) نيز تهيّه مىكردند . براى شيرين كردن غذا ، عسل ، و براى چربى و چاشنى ( علاوه بر روغن ) ، كنجد به كار مىرفت . « 14 »
همچنين گلاب كه مورد علاقه همگان بود و حتى آن را از اسيران مهمّ هم دريغ نمىكردند ، « 15 » با عسل تهيه مىشد ، براى خنك كردن نوشيدنيها ( و غذاها ) در ايران
هامش
( 6 ) . طبرى : تاريخ 2 ص 1970 ( سال 129 ه / 747 م در گرگان ) .
( 7 ) . سال 206 ه / 821 م طاهر اندكى قبل از مرگش :Sabusti / Rothst . 161.
( 8 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 4 ، ص 194 ( سال 85 ه / 704 م نزد سغديان در سمرقند ) ؛ و نيزFuchs , Huei - Chcao 450( آغاز قرن 2 ه / 8 م ) ؛ طبرى : تاريخ 3 ، ص 1201 ( پاپك سال 222 ه / 837 م ؛ اينجا نيز كعك ، نوعى كليچه ) .
- درباره نان و نمك نزد اعراب و ديگر ساميان رجوع كنيد به :Alfred , Freiher von Kremer : Studien zur vergleichenden Culturges chichte vorzuglich nach arabischen Quel - len'' , in den Sitzunsber ichten der phil . - hist . Classe der Kais . ak . d . Wiss . in Wien , Bd . 120 , ( Wien 1890 ) , 3 . Abh . , S . 1 - 34 .( 9 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 357 .
( 10 ) . مسعودى : مروج الذهب ، ج 8 ، ص 54 ( حدود سال 256 ه / 870 م ) ؛ روذراورى : ذيل تجارب الامم ، ص 194 ؛ طبرى : تاريخ 3 ، ص 1231 .
( 11 ) . حنطة و شعير : طبرى : تاريخ 2 ، ص 1325 ( سال 97 ه / 17 - 716 م در گرگان ) ؛Sabusti / Rothstein 161 ;( سال 206 ه / 821 م طاهر ) .
( 12 ) . طبرى : تاريخ 2 ، ص 1325 ( گرگان ) . - ( قرن 6 ه / 12 م . كيش ) .Hirth , Lander 40 . Hirth / Rockhill 133 f - .( 13 ) . نان برنجى نان ويژه اهواز بود : ياقوت : معجم البلدان ، ج 1 ، ص 382 .
( 14 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 8 ، ص 116 ( سال 327 ه / 40 - 939 م ) : همچنين بهعنوان تغذيه اضطرارى در هنگام قحطى . -Schwarz VII 833 - .( عسل در جبال ) .
( 15 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 89 ( سال 288 ه / 901 م عمرو بن ليث اسير ) [ « . . . و ابو يوسف با من نشست . . . و چون آب خواستم مرا جلاب دادند . » تاريخ بخارا / چاپ مدرس رضوى ص 125 . - مترجم ] .