اشاعهء دانش و كتاب نيز اعتبار بخشيدند . « 35 » آنان در جذب و انتقال دانشمندان به پايتخت خود غزنه « 36 » كوشيدند و البته در اين امر در اسپاهبذ طبرستان حدود سال 148 ه / 765 م پيشكسوتانى نيز داشتند . « 37 »
ميراث آنان را سلجوقيان « 38 » در زمينهء وسيعى از شكوفايى علم - كه دقيقا ايران شرقى در اواخر آن قرن بدان دست يافته بود و كرارا توسط وزراى ايرانىتبار رهبرى مىشد و از ميان آنها تنها نام نظام الملك به ذهن مىآيد - به دست آوردند .
اكنون نيشاپور مركز واقعى كار علمى سراسر منطقهء آسياى مقدم شده بود . در اينجا براى اولين بار دانشمندان القاب افتخارى دريافت داشتند « 39 » ؛ همچنين در اينجا به نظر مىرسد كه براى اولين بار عنوان شيخ الاسلام « 40 » ديده مىشود . اينجا در شرق نوعى « مدرسه » « 41 » احداث گرديد كه قبلا مختصرا از آن صحبت شد . اين مدارس توسط سازمانهاى موقوفهء نظام الملك « 42 » و يا برخى اتابكان « 43 » در سراسر قلمرو اسلامى توسعه يافت كه بهترين نمونهء آن را مىتوان در نظاميهء بغداد پيدا كرد . « 44 » اكنون ايران - با آنچه كه سامانيان و غزنويان پايهگذارى كرده بودند -
هامش
( 35 ) . حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ج 5 ( از اسپهان به غزنه ، حدود سال 428 ه / 1037 م ) .
( 36 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 151 ( 425 ه / 1034 م ) -Survey III 1940و نيزPinto 10 , 21.
( 37 ) . ابن اسفنديار : ترجمهء تاريخ طبرستان ، ص 115 - و نيزPinto 16وSurvey III 1940.
( 38 ) . در قضاوت مثبت دربارهء اعتبار علمى سلجوقيان با عقيدهءGunaltayدر مقالهء زير موافقم :Islam dunyasinin inhitati sebebi Selcuk( آيا تسلّط سلجوقيان دليلى بر سقوط جهان اسلام است ؟ ) .Istilasi midir in : Belleten II ( 1938 )سهم تركان در حيات علمى نمىبايستى چنين معتبر شناخته شود ، زيرا منشأ تركى بسيارى از دانشمندان قابل ترديد است( Gunaltay 75 f )و حيات علمى به شدت از محيطش متأثر است . تصويرى از « موقعيت بيرونى خوارزمى » در چهارچوب زندگى دربارى در زمان محمود غزنوى در نوشتهءSergej p . Tolstovدر مجموعهء بيرونى ( كتابشناسى شمارهء 120 ) ص 29 - 3 ، منعكس شده است .
( 39 ) .Wustenfeld , AGGW , 37 , Nr . 316 .( 40 ) . سبكى ، طبقات ، ج 3 ، ص 47 ، 117Mez 179 ff( 41 ) .Mez 172با اشاره به سبكى ، طبقات ، ج 3 ، ص 111 ، 137 .
( 42 ) .Urada / Turk . I 492 .( 43 ) . زركوب : شيرازنامه ، ص 44 ( قرن پنجم هجرى قمرى / يازدهم ميلادى ) .
( 44 ) . رجوع كنيد به : حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 46 و بعد - براى محمود بن محمد سلجوقى ( از سال 512