تقويم « 190 »
البته مسايل كشاورزى و كار گردآورى ماليات بستگى نزديك با تنظيم تقويم دارد ، اما سال اسلامى بهعنوان سال قمرى خالص ، براى تعيين دقيق زمانى ، كه به تغييرات جوّى و فصول مربوط مىشود ، به كار نمىآمد . ازاينرو ضرورى بود كه براى تعيين تاريخ در اين زمينه به ديگر تقويمها متوسل شد . ولى كنار گذاشتن كامل سال اسلامى در كليه امور حياتى نيز به دلايل مذهبى غير ممكن بود .
در سرزمين ايران براى يافتن تقويمى مناسب ، نياز به جستجوى زيادى نبود .
در اينجا تقسيمات قديم سال ايرانى ( يعنى تقويم مزديسنايى ، كه تقريبا كمى قبل از سال 485 قبل از ميلاد به كار مىرفته است ) « 191 » شامل 12 ماه 30 روزه و 5 روز كبيسه ( پس از ماه هشتم ) بود ، كه بهعنوان روزهاى ويژه جشن ، برگزار مىشد . « 192 » اين تقويم حتى پس از فتح مسلمانان نيز به خوبى معروف بود و مورّخان از تقسيمات آن « 193 » گزارش دادهاند . اگرچه در اين تقويم دورهبندى روند تاريخ
هامش
( 190 ) . در مورد تقويم ايرانى در گذشتههاى دور رجوع كنيد به :Alfred Von Gutschmid : Uber das iranische Jahr'' , in den Berichten uber die Verhandlungen der Kgl . Sachs . S . H . Tagizadeh : Oldسيد حسن تقىزادهGes . d . wiss . , Phil - Hist . KL . XIV , ( Leipzig 1862 ) , S . 1 - 6 ;( شامل بررسى دوران هخامنشيان وIranian Calendars , ( London 1938 ) ( Prize Publication Fund , Bd . XVI ) X ( 1941 ) ,ساسانيان و اشكال تقويم آنها ); Hildegarde Lewy : Le calendrier Perse , in den Orientalia , N . R . Friedrich Karl Heinz Ginzel : Handbuch der؛ ( شامل هخامنشيان و دوران نخستين ساسانيان )S . 1 - 64و نيز رجوع كنيد به -mathematischen und technischen Chronologie , Bd . I , ( Leipzig 1906 ) , S . 298 , 300 . Texte: با يك ضميمه )Mohammed Moin : Les trente jours du mois chez les anciens Persans''محمد معين ، (Persan de l'opuscule de Mohsen - e Fayz de Kashan Now Rouz et les trente Jours . du mois [ Pers . ; 85 S . ]. و سرانجام منابع ذكرشده در ص 171 پاورقى 4 در همانجا .1946 ; Christ 2 . 171 - 178( 191 ) . رجوع كنيد به :Nyberg : Die Religionen des alten Iran , S . 38 ff .( با توضيحات مفصل ) . درباره انتقاد از اين تاريخ رجوع كنيد به تقىزاده :Taqizadeh : Calendars( مانند پاورقى قبلى شماره 190 ) ، ص 6 و بعد .
( 192 ) . مسعودى : مروج الذهب ، ج 3 ، ص 413 و بعد ؛ بيرونى آثار الباقيه / ترجمهء زاخائو ، ص 211 .
( 193 ) . مسعودى : التنبيه و الاشراف ، ص 215 ( حدود سال 339 ه / 950 م ) ؛ مسعودى : مروج الذهب ، ج 3 ، ص 413 - رجوع كنيد به بيرونى آثار الباقيه ، ص 10 و بعد ، 14 و بعد ، 42 و بعد ؛. Mez 102