بعدها خليفه عبد الملك نام خود را در حاشيه تصوير روى سكه ضرب كرد ؛ ذكر نام محل ضرب و علامت « جايز » ( معتبر ) نيز اغلب بر روى سكّه وجود داشت .
اين تكامل ، تكاملى بود مانند نفوذ قدرت مسلمانان در سرزمينهاى قديمى با فرهنگ ، كه فرهنگ اين سرزمينها را طبيعتا همان گونه كه انتظار مىرفت ، به تدريج اخذ كرد و نيز تكاملى بود مانند آنچه در ايران روى داد : بدين معنى كه ايرانيان با به كار گرفتن تدريجى خط عربى به طور وسيع ، راه را براى پيشرفتهاى خود هموار كردند . در اينجا بدون اينكه بخواهيم در زمينه سكههاى مناطق قديمى روم شرقى بيشتر به بيان مطلب بپردازيم ، تنها بهعنوان مدركى براى نشان دادن اهميت آن بدان اشاره مىشود كه اصلاح سكه و امور ديوانى خليفه عبد الملك ( 86 - 65 ه / 705 - 685 م ) « 531 » يكشبه به وجود نيامد ( تاريخ دقيق آن را نمىتوان مشخص كرد ) ، بلكه فقط نتيجه تكاملى بود كه راه آن از سالها پيش ، هموار شده بود .
اين اصلاح براى مناطق ايران نيز قاطع بود . از سال 77 ه / 7 - 696 م اصلاح مذكور منجر به ضرب نوع جديدى كه از آن زمان از جانب مسلمانان به عنوان نمونه تعيين شد ، گرديد . در اين نوع سكه بهجاى ادامهء همهء تصاوير انسانى و سمبلهاى مذهبى ، نوشتههاى عربى با متون مذهبى و در برخى موارد نيز ذكر نام ضرّاب ، سال ضرب ، و محل ضرب منظور شد ، و از آن هنگام براى كلّ جريان تاريخ اسلام ، يكى از مهمترين منابع اطلاعاتى راجع به عناوين و القاب ، گسترش حوزه حاكميت ، مدّت حكومت ، اوضاع اقتصادى ، مناسبات حقوقى دولتى و امثال آن گرديد « 532 » .
هامش
( 531 ) . مقايسه كنيد با ص 442 جلد اول كتاب حاضر . - و نيز :E . Von Bergmann : Die Nominale der Munzreform des Chalifen Abdul - Melik'' , in den Sitzungsber ichten derو نيز -Kais . AK . Wiss , Phil . - Hist . Kl . Wien 1870 , S . 239 ff . ; Sauvaire : A 472 f . , bes . 474 - 489 .Lavoix , I S . XXI - XXXIII ; Tiesenhausen , S . VI - VIIكه صحبت از ترديد مورّخان در اين زمينه دارد !
( 532 ) . در مورد گسترش نوع جديد رجوع كنيد به :. Tiesen hausen S . XIV ; Frye Coin 34 f . -