بود . « 507 »
براى دادوستد با طلا ، علاوه بر معاملهگران كوچك ( صرّاف ) - اغلب يهوديان و مسيحيان - به زودى سوداگران بانكى ( جهبذ - بانكدار ، تحويلدار ، و نيز محك زن - سكهشناس ) ، كه بيشتر به تعويض پول طلا - و نقره ( دينار و درهم ) مىپرداختند و نيز آنهايى كه - مانند صاحبان مشاغل ديگر - در بازارها ( مثلا اسپهان آغاز قرن چهارم هجرى قمرى / دهم ميلادى « 508 » در يك خيابان مجتمع شده بودند ( به تعداد 200 نفر ) قشر خاصى را در جامعه تشكيل دادند . آنان اغلب اوراق بهادار ( سفتجه ) « 509 » و اوراق اعتبارى ( صكّ ؛ مشتق از كلمه ايرانى « چك » - سند ) را بهعنوان وسيله پرداخت به كار مىبردند . « 510 »
ما درباره قدرت خريد طلا در زمانهاى عادى ، اطلاعات بسيار ناچيزى داريم
هامش
( 507 ) . سال 307 ه / 20 - 919 م : 4 / 1 14 درهم - 1 دينار ( مسكويه : تجارب الامم ، ج 1 ، ص 70 و بعد ) / / سال 320 ه / 932 م : 286 / 14 درهم - 1 دينار ( همان كتاب ، ص 239 ) / / سال 321 ه / 933 م : 15 درهم - 1 دينار ( همان كتاب ، ص 278 ) / / قرن دهم م ( ظاهرا از سال 233 ه / 847 م ) در قم : 17 درهم - 1 دينار ( قمى : تاريخ قم ، ص 124 و بعد ، 127 ، 157 ) . - و نيز رجوع كنيد به :Wuz . 36؛Anm . 5 . J . Allan in der EI , III 606 . -باMez 446مانندTiesenhausen S . VII , Anm . 8و نيز گزارش 20 : 1 نزد :Barthold , Med . 42كه براى زمانهاى بعدى معتبر است ؛ رجوع كنيد همچنين به :I 92 f .، ( مشخصات اثر او مانند پاورقى شماره 514 همين فصل است )Kremer , Ein . 287 . Milesمجموعه مناسبى از گزارشهاى نويسندگان را نوشته ذيل به دست مىدهد ؛Sauraire , Materiaux I 79 - 88 .( 508 ) . ناصر خسرو : سفرنامه ، ترجمه ، ص 253 . - براى امور بانكى رجوع كنيد به :LoKK 159 / 160 ; Mez 447 .براى وظايف « جهبذ » رجوع كنيد به ( در وهلهء اول طبيعتا براى مصر ! ) : ابو المكارم اسعد بن المهذب . . . ( ابن ) مماتى :( Brockelmann , GALI 335 , S . 1 572 f . ) :كتاب قوانين الدواوين ، ناشر عزيز سوريال عطيّه ، قاهره 1943 ، ص 304 .
( 509 ) . از لحاظ زبانى رجوع كنيد به :. Herzfeld , Sam . VI 252 Anm . 2( 510 ) . رجوع كنيد به :R . Grasshoff : Die Suftaga und hawala der Araber . Ein Beitrag zur Geschichte des Wechsels , ( Gottingen 1899 ) ( Diss . Konigsberg ) ; Herzfeld , Sam . 91 , 247 . Anm . 3 . -درباره جهبذ به طور مشروح رجوع كنيد به :Fischel 2 - 8( در اينجا منابع ديگر ) ، درباره سفتجه نيز همان كتاب ، ص 21 - 17 ( در مورد واريز كردن درآمدهاى مالياتى ايران ، ص 19 ) .