با بغداد بود . نظام پستى به نمونههاى قديمى خود ، بهويژه به نمونه ايرانى آن در زمان هخامنشيان - هرچند كه در همان دوره نيز گهگاه ارزش خود را از دست مىداد - بازمىگشت . بدين وسيله مشخص مىشود كه نه فقط نام پست در عربى ( بريد ) ، بلكه اصطلاحات بىشمار ديگرى نيز در اين زمينه از زبان ايرانى اخذ شده است . « 375 » واحد مقياس راه در شرق خلافت پرسنگ ( فرسخ ) بود ، كه حدودا 6 كيلومتر محسوب مىشد ، « 376 » ( امّا در واقع مقياس زمانى مسافت مطرح بود بدين معنى كه مثلا مىگفتند : « يك ساعت راه » است ) ؛ اين مقياس در مقابل مقياس « ميل » در حوزه بيزانسى - رومى متقدم بود قرار مىگرفت . « 377 »
در شرق جادههاى پستى را همواره خوب مىساختند « 378 » و در هردو پرسنگ ايستگاههاى پستى منظور مىكردند . براى اهداف پستى نه فقط از اسب ، بلكه از قاطر ، و گاه نيز شترهاى سوارى ( جمّازات ) ، « 379 » و علاوه بر آن از قاصدان پياده استفاده مىشد . « 380 »
پست در وهله اوّل در خدمت حكومت بود ، يكى براى اينكه كالا براى خليفه و مأموران عالىرتبه دولت حمل كند ، « 381 » ديگر اينكه مأموران حكومت را به مقصدشان برساند « 382 » و دستورات حاكم را اطلاع دهد . مرجع مركزى ، « ديوان پست » ( ديوان
هامش
( 375 ) . جزئيات را در اين منابع مىيابيد : مفاتيح العلوم ( خوارزمى ) ، ص 63 و بعد ، و نيز بهMez Fries 68 - 88 ; 464و سمعانى : كتاب الانساب ، ص 77 از بالا .
( 376 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 65 ؛ ابن خرداذبه : المسالك و الممالك ، ص 83 .
( 377 ) .Mez 464 mit Anm . 1 .( 378 ) . مقايسه كنيد با :Sprenger : Post - und Reiserouten Passim ,طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1453 ( ساله 104 ه / 23 - 722 م ) .. Pedersen 61 f .( 379 ) . ابن اثير : الكامل / چاپ تورنبرگ ، ج 8 ، ص 480 ( سال 364 ه / 975 م ) ؛ بيهقى ، تاريخ ، ص 67 و بعد ( سال 421 ه / 1030 م ) .
( 380 ) .Mez 464 mit Anm . 7 ; Sprenger , Postr . 2 : Barthold , Turk , 230 f ; Kremer , C . G . II 195 f .( 381 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 402 ؛ جهشيارى : كتاب الوزراء ، ص 197 ( سال 9 - 168 ه / 785 م ) .
( 382 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 4 ، ص 173 ( سال 78 ه / 98 - 697 م ) ، ج 5 ، ص 57 ( سال 111 ه / 30 - 729 م ) .
رجوع كنيد به نامهء حكمران سغدى ديواستى ( قبل ما ) به امير جرّاح در ماوراءالنهر سال 100 ه / 19 - 718 در :Sogd . Sbornik، ص 56 و بعد ( سطر 13 / 12 نامه ) ، از : .Ignatij Jul'janovic Krackovskij