ساخت و تركيب اقتصادى ، سياسى و فرهنگى ولايات نامبرده در فوق نيز عميقا روشن بشود .
خوزستان
حدود سال 390 ه / 1000 م : شهر دورق ( سورق ) مقر حكومتى « صاحبان » بود كه مستقلا حكومت مىكردند : ابن اثير ، الكامل ، ج 9 ، ص 197 ؛ حدود العالم ، ص 145 .
آذربايجان « 164 »
سال 224 ه / 835 م : حاكم قلعه شاهى و تبريز در نبرد با پاپك : طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1171 و بعد . نواحى مرزى ارمنستان مقر آل ساج بود ( تا سال 286 ه / 899 م :
Zambaur 177 f .
؛ و نيز ص 143 جلد اوّل كتاب حاضر ) ، بعدها روّاد و ديسم ( رجوع كنيد به ص 167 جلد اول كتاب حاضر ) . در ارّان و گنجه شدّاديان حكومت مىكردند ( رجوع كنيد به كسروى ، شهر ياران گمنام ، 3 ) .
دلم ( ديلم )
سال 250 ه / 864 م : تجزيه سرزمين به تعداد زيادى از حكومتهاى محلى كوچك ، رجوع كنيد به :
Rab . Dyn . loc 305 f
قرن 4 - 3 ه / 11 - 10 م : همزمان با « مالك » آنجا ، سالاريان طارم هم وجود داشتند : ابن اثير ، الكامل ج 9 ، ص 176 ( 5 - 434 ه / 4 - 1043 م ) و ص 173 جلد اول كتاب حاضر .
هامش
( 164 ) .Edwin M . Wright : Ancient Azarbaijan'' - an Iranian stronghold''in der Iran Review ( N . Y . ) II ( Jan / Febr . 1950 ) , S . 15 - 19 ;( تاريخ نظامى تا انقراض سلجوقيان ) . - درباره نام ولايت رجوع كنيد به :. Schwarz VIII 959 - 61