فتح ماوراءالنهر و خوارزم و گرگان
اقداماتى كه در دهسالههاى گذشته در آن طرف جيحون انجام گرفت ، معرف هدفى بود كه موج جديد نشر و توسعهء اسلام را متوجه خود ساخت ، همان موجى كه در آن موقع در جبهههاى ديگر ( سند و اسپانيا در سال 711 ميلادى برابر 93 هجرى ، و آسياى صغير در سال 717 / 718 برابر 99 هجرى ) نيز در حال گسترش بود ، و در اينجا يعنى در آسياى ميانه به مناطقى رسيده بود كه در آن زمان لااقل بطور غير مستقيم در تحت نفوذ و تأثير چين قرار داشت « 1 » .
در آغاز امر حجاج ، در اثر حوادث گذشته ، از انتصاب يك سردار قيسى به حكمرانى خراسان ، يعنى قتيبة بن مسلم باهلى ، انديشه داشت « 2 » ، زيرا تضادهاى حاصل از انهدام تميم و آشوبها و شورشهايى كه موسى برپا ساخته -
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به : - هند : تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، صفحات 345 تا 347 .
( 2 ) - بلاذرى ، صفحات 414 تا 416 ؛ - بلاذرى ( انساب الاشراف ) ، ج 4 ، ص 11 به بعد ؛ - اغانى ( بولاق ) ، ج 13 ، ص 60 به بعد ؛ طبرى ، رديف 2 ، ص 1141 ؛ - ثعالبى ( غرر السير ، خطى ) ، صفحات 47 تا 51 ظهر ، و 55 تا 56 ظهر و 57 تا 61 ، 61 تا 62 ؛ - ابن الاثير ، ج 4 ص 193 ، شرح زندگى ابن قتيبه ، معاد ص 207 به بعد ، - و نيز رجوع كنيد به :Karl V . Zettersteen in der E I , II 1250 f .