امكان يافت و ( در سال 703 ميلادى برابر با 84 هجرى ) باذغيس با قلعهء فرمانرواى آنجا ، نيزك ، در غياب وى ، به زور به تصرّف درآمد « 1 » ، ولى باز تمام پيشرويها به طرف بخارا ( 674 ميلادى مطابق 54 هجرى « 2 » و 696 / 697 ميلادى برابر 77 هجرى ) « 3 » و سمرقند ( 676 ميلادى مطابق 56 هجرى « 4 » و 680 / 681 برابر 61 هجرى ) « 5 » و به سوى كش و بر ضد ختل ( 679 برابر با 60 هجرى ) « 6 » با تمام موفقيتهاى موقتى و با وجود قراردادهايى كه منعقد مىشد ، فقط يك سلسله اقدامات فرعى و غير اساسى و بدون نتيجهء ثابت و با دوامى بود .
ولى برعكس هجوم ناگهانى ديالمه به شهر سرحدى اسلامى يعنى قزوين ( سال 700 ميلادى برابر با 81 هجرى ) چنان اثر هراسناك و پايدارى از خود بجاى گذاشت كه تا مدتى ، حملهاى از خارج بدين ناحيه نشد « 7 » . فقط پيشروى بعدى خزريها و آصها ( آص
Alanen Osseten
) ( در سال 722 / 732 « 8 » ميلادى
هامش
( 1 ) - طبرى ، رديف 2 . ص 1129 ، 1144 ؛ - ابن الاثير ، ج 4 . ص 191 . 193 به بعد ؛ - دربارهء نيزك رجوع كنيد به :Christensen 502 ; Ghirshman 98 - 104 , 311 ,( 2 ) - بلاذرى : ص 411 ؛ طبرى ، رديف 2 ، ص 149 به بعد ؛ - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 36 به بعد ؛ ابن الاثير ج 3 : ص 197 .
( 3 ) - بلاذرى ، ص 416 ؛ ابن الاثير ، ج 4 ، ص 172 به بعد ؛ - دربارهء شهزادهء سغدى به عنوان گروگان رجوع كنيد به : بلاذرى ( انساب الاشراف ) ، ج 5 ، صفحات 117 تا 119 .
( 4 ) - بلاذرى ، ص 411 ؛ - بلاذرى ( انساب الاشراف ) ، ج 5 ، ص 117 ؛ - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، صفحات 37 تا 41 ؛ - ابن الاثير ، ج 3 ، ص 201 به بعد ؛ - و نيز :Gibb , Conq . 19 - 23 .( 5 ) - بلاذرى ، ص 413 ؛ ابن الاثير ، ج 4 ، ص 39 .
( 6 ) - بلاذرى ، ص 417 ؛ - طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1040 تا 1046 ( قسمتى از آن به نقل ابو مخنف ) و 1080 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 4 ، ص 175 ، 182 به بعد ؛ و نيز :Barthold , Turk . 183 ; Gibb , Conq . 23 - 28 .( 7 ) - ابن الاثير ، ج 4 ، ص 177 .
( 8 ) - طبرى ، رديف 2 ، ص 1438 به بعد و 1483 ؛ - ابن الاثير ، ج 5 ، ص 41 ؛ - دربارهء شيروان رجوع كنيد به :Dorn , Schirw . 539 - 541 ; Leontios 38 f . ; Johs . Kath . 81 f . ; Stefan As . 158 ( fur 683 / 4 : Armenien ) .