ابن زبير ، مخالف خليفهء قبلى را به وى نسبت مىدادند ) و هم خويشاوندان او مورد خصومت و شكنجهء حجاج واقع گشتند « 1 » . در جنب اين ناسازگاريها كه با حكومت مىشد نيز اختلافات و منازعات ميان قبايل عرب ، ميان سركشان تكرو و منفرد و هم در بين سياستمداران و نظاميانى كه شرافت شخصى ، و يا قبيلهاى ايشان لطمه ديده بود ، ادامه داشت « 2 » . عدهاى از آنان ، مثل موسى بن عبد الله بن خازم ( كه پس از آنكه پدرش قبيلهء تميم را نابود كرد اغلب وابستگان به اين قبيله وى را ترك گفته بودند ) ، به فرمانروايان ماوراءالنهر ( سمرقند - ترمذ ) پناهنده شدند . موسى توانست با دستهاى از پيروان خويش بر قلعهء ترمذ تسلط يابد و از آنجا چندين سال متمادى اطراف و حوالى را ناراحت مىكرد تا سرانجام سپاه حكومت ، وى را محاصره كرد و چندين سال در محاصره باقى ماند و در نتيجهء حملات هياطله و اهالى تبت و تركان ، خصومتها شدت مىيافت ، تا اينكه تازه پس از جنگهاى طولانى مجددى ، موسى در يكى از اين نبردها كشته شد « 3 » . بعدا افسانههاى قبيلهاى به سرنوشت وى جنبهء الهى و ملكوتى داد .
هرچند بدين وسيله خطر مستقيم در سرحد جيحون براى اولين مرتبه رفع شده بود ، ولى اين دفعه واضحتر از آنچه كه قبلا در اثر حملات انفرادى تركان ( 667 ، 671 ، 674 ميلادى برابر با 47 / 51 / 54 هجرى ) « 4 » به نظر مىرسيد ، آشكار شد كه يك تصميم قطعى مجددى براى اصلاح اوضاع اين سامان ضرورى است .
و اگرچه ( در سال 671 ميلادى مطابق 51 هجرى ) پس از نبرد سختى تصرف بلخ و در اثر يك حملهء ناگهانى همراه با انعقاد قرارداد صلحى « 5 » تسلط بر كابل
هامش
( 1 ) - ابن الاثير ، ج 4 ، ص 193 - بيان تعداد فرد بفرد واليان در خراسان و سيستان در تاريخ سيستان ، ص 122 به بعد .
( 2 ) - ابن الاثير ، ج 4 ، ص 184 ، 187 .
( 3 ) - تاريخ يعقوبى : ج 2 ، ص 324 ، طبرى ، رديف 2 ، صفحات 1145 تا 1163 ؛ - ابن الاثير ، ج 4 ، صفحات 194 - 197 ؛Elias 96( 4 ) - ابن الاثير ، ج 3 ، ص 181 و 194 و 197 .
( 5 ) - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 258 ؛ - ابن الاثير ج 2 ، ص 156 .