فتح نهاوند توانست در اين منطقه نيز پيشرفت نهايى را ممكن سازد و نفوذ در فارس يعنى تسخير كوهستانهاى سرحدى خوزستان نيز از اين نظر به سهولت انجام شد ، كه تازيان همانطوركه گفته شد قواى خود را از راه دريا پياده نمودند ، ولى معذلك پيشروى در اين منطقه بسيار دشوار بود و قدمبهقدم انجام مىگرفت . در اينجا مسلمانان على رغم مقاومت سرسختانه و مشهور شهرك كه سرانجام در نبرد رىشهر ( راشهر ) نزديك توج ( به زبان ايرانى « توك » است ) قهرمانانه كشته شد و با وجود شورشها و قيامهاى متعددى كه پس از آن سدّ راهشان بود ، رفتهرفته به شهرهاى واقع بين ساحل تا گذرگاه رودخانهء كور ( مرودشت ) دست يافتند و شهرهاى نوبندگان و كارون و شيراز و پس از چندى ارگان ( مرودشت ) دست يافتند و شهرهاى نوبندگان و كارون و شيراز و پس از چندى ارگان ( ارّجان ) در كنار نهر طاب و گاهى نيز اصطخر نزديك تخت جمشيد مورد حمله قرار گرفت و سرانجام سينيز در ساحل دريا نيز به دست عثمان بن ابى العاص ثقفى كه از بصره به ابو موسى كمك مىكرد به تصرّف تازيان درآمد « 1 » .
تجديد قواى تازى از طرف جنوب بين النهرين در عهد خلافت عثمان ( 644 - 645 ميلادى ) سبب شد كه مسلمانان طى جنگهاى تازهاى به سوى فسا و دارابگرد پيشروى كنند ، اما حملات و قيامهاى گوناگون كردها « 2 » بار ديگر فاتحان را به وضع وخيمى دچار ساخت ، ولى در عين حال هميشه تلاش و كوششهاى تازيان به پيروزى منتهى مىگشت و همين باعث شد كه در سال ( 50 / 649 مطابق با 29 هجرى ) تصرّف
هامش
( 1 ) - بلاذرى 383 به بعد و 389 به بعد ؛ طبرى 1 ص 2694 تا 2699 و 2713 تا 2720 و 2810 و 2833 ؛ ياقوت ج 1 ص 737 و ج 2 ص 560 و 736 و ج 3 ص 5 و 204 و 891 و ج 4 ص 224 و 718 و 817 ؛ ابن اثير ج 3 ص 15 به بعد و 38 ؛Wellh . , Sk . VI 111 f . ; Caet . ; V 6 f . , 19 - 27 , VII 31 f .( آيا شهرك واقعا تازه در سال 648 تا 650 ميلادى مطابق با 28 تا 29 هجرى سقوط كرده است ؟ ) - براى اسامى رجوع كنيد به :Justi , Namb . 292 lks( يا اينكه نام واقعى چهرك ؟ ) .
( 2 ) - رجوع كنيد به فصل « وضع ايران از نظر زبان » از همين كتاب .