از راه دريا به فارس امكان داشت باز انهدام اين قوا براى تأمين موفقيت تازيان مطلوب بود .
به علاوه شايد لزوم تأمين منبع عوايد جديدى ( پس از نيروهاى سخت سالهاى اخير ) نيز در اقدام به انهدام اين قوا تأثير داشته است « 1 » .
پيكار نهاوند در سال 642 ميلادى در طى زورآزمايى بسيار سختى در مدت سه روز ادامه داشت « 2 » و چون سربازان سپاه ايران را از نواحى متفرق ايران حتى تا مناطق سرحدى هند جمعآورى نموده بودند و بيم عقبنشينى آنان مىرفت بعضى از دستههاى آن سربازان را با زنجير به هم بسته بودند تا از عقبنشينى آنان جلوگيرى به عمل آيد .
اما در جبههء عرب ، خليفه عمر هنگام مسافرت خود در نواحى تسخيرشده تداركات نظامى سپاه را رهبرى مىكرد و براى سعد ( مخصوصا از پادگان كوفه ) كمك فرستاد .
در اين پيكار نعمان بن مقرن كوفى فرمانده عرب نيز مانند سپهبد ايرانى كشته شد و با اينكه سپاه و قواى ايرانيان بر قواى تازى برترى داشت باز تازيان بر آنان پيروز شدند « 3 » و به « فتح الفتوح » « 4 » نايل آمدند فتحى كه واقعا جانبازى و از دست دادن قوا براى آن ارزش داشت « 5 » . اگرچه اظهارات آميخته با تجليل و تعارف برخى از منابع مبنى بر اينكه اين
هامش
( 1 ) - اين عقيده ازCaet IV 378 , S 253 .استنباط مىشود ، ولى به نظر من اين امر نمىتواند تنها محرك تازيان بوده باشد .
( 2 ) - در مورد ابهام وضع ميدان جنگ و غيره مراجعه كنيد به :Caet . IV 474 f .( 3 ) - روايات در اين مورد سخت باهم اختلاف دارند ؛ مثلا ابن اثير از 50 تا 150 هزار تن سخن مىگويد . رجوع كنيد به :Vlad . Minorsky in der E I , III 984 f .( 4 ) - طبرى 1 ص 2630 ؛ در مورد اين نام و عدم مطابقت كامل آن با مقصود مراجعه كنيد به :Caet . IV 475 f .( 5 ) - طبرى 1 ص 2596 تا 2632 و 2642 تا 2646 ؛ دينورى ص 141 تا 145 ؛ بلاذرى ص 302 تا 305 ؛ اغانى / بولاق ج 15 ص 41 ؛ ابن سعد ج 6 ص ؟ ؟ ؟ 1 ، مسعودى ، مروج ، ج 4 ص 230 تا 236 ؛ تاريخ يعقوبى ج 15 ص 179 ، ابن الاثير ج 3 ص 8 تا 6 ياقوت ج 8 ص 329 به بعد ؛ قوزانلو ج 1 ص 323 تا 338 ؛Caet . IV 478 - 501 ; Sebeos 140 ;