ولى در هر حال مسلما در فصل بهار انجام گرفته است . تعداد سپاه ايرانيان بمراتب بيشتر بوده ، ولى در اينكه آيا شمارهء آنها واقعا تا 80000 تن « 1 » مىرسيده ترديد است ، چه اينكه اخبار مختلف شمارهء آنها را بين 30000 تا 120000 تعيين مىكند و از طرف ديگر اين تخمين كه سپاه تازيان در آغاز نبرد نه تا دههزار بوده « 2 » ، بخصوص در صورتى كه شمارهء لشكريان ايران به ميزان فوق تعيين شده باشد بسيار كم به نظر مىآيد ، بعلاوه اخبارى كه دربارهء قواى ايران در دست است تعداد آنها را از 6000 تا 38000 ذكر مىكند « 3 » و همچنين به موجب ملاحظات عمومى تاريخ جنگ « 4 » مىتوان قواى تازيان را در حدود 20000 تن دانست . در هر حال اين جنگ سه يا چهار شبانهروز با شدت تمام ادامه داشت . اگرچه اطلاع صحيحى راجع به چگونگى صفآرايى و كيفيّت حركات جنگى در دست ما نيست ، زيرا روايات تنها از صحنههاى انفرادى جنگ و اكثر از شاهكارهاى قهرمانان صحبت مىكند ، ولى از روايات مزبور تا اين اندازه مستفاد مىشود كه دستهء فيل سواران ايرانى كار را فوقالعاده توانستند در اين جنگ آنقدر پايدارى كنند تا لشكريان كمكى ( ظاهرا 6000 تن ) - كه پس از مرگ رستم سپاه ايران را مجبور به فرار ساخت - از سوريه برسد : در نتيجه تازيان مالك مسلّم و پابرجاى بابل تا نزديك دجله « 5 »
هامش
( 1 ) - اين عقيدهءSebeosمورخ ارمنى تقريبا همزمان اين واقعه مىباشد . رجوع كنيد به :Huebschmann , Arm . 14 .( 2 ) - به عقيدهءSebeos.
( 3 ) - طبرى 1 ص 2279 : 12000 .
( 4 ) - اين مطلب راAlfredمتخصص در تاريخ سپاه شفاها ازPawlikowski - Cholewa 1 . IX . 1949نقل مىكند .
( 5 ) - بلاذرى ، ص 255 تا 262 ؛ طبرى 1 ص 2285 تا 2358 ؛ دينورى ص 125 تا 131 ؛ ابو يوسف ص 16 به بعد ، تاريخ يعقوبى ج 2 ص 163 به بعد ؛ مسعودى ج 4 ص 207 تا 225 ؛ ابن اثير ج 2 ص 173 تا 188 ؛ قوزانلو ج 1 ص 281 تا 286 ( با يك نقشهء غير علمى ص 279 ) ، ( نيز همراه با منابع سورى و ارمنى )