2 - تركان
در عين اينكه مهاجران عرب به سرزمين ايران تغيير اساسى پايدارى ندادند ، مهاجرت تركان به ايران اثر خود را تا به امروز بر جاى نهاده است .
به وسيلهء اينان ماوراءالنهر يك مملكت تقريبا « تمام تركى » ، گشته است ( و از آن زمان « تركستان » نام يافته ) و آذربايجان ( مانند آسياى صغير ) به صورت يك منطقهء نزديك به تمام تركىشدهاى در آمده است و در سرزمين فارسى زبان ، قطعات اراضى كموبيش بزرگ تركىنشينى وجود دارد كه اغلب عشاير و يا نيمه عشاير مىباشند .
توصيف چگونگى توطن تركان در ايران نمىتواند در اينجا وظيفهء ما باشد .
ولى آنقدر مسلّم است كه قسمت اساسى اين امر نتيجهء سياست سلجوقيان ، ايلخانيان و صفويان ( و گاهى نيز قاجاريان ) مىباشد . عنصر تركى آسياى صغير كه عربها در ازمنهء قديم با آنها روبرو شده بودند « 1 » ، ولى تازه در قرن هشتم ( برابر با دوم
هامش
( 1 ) -Serefeddin Yaltkaya : Turklere dair arapca siirler , im " Turkiyat mecmuasi " V ( 1935 ) , S . 307 - 326 .مقالهء مزبور اشعار عربى راجع به تركان را تا به قرن سيزدهم ( برابر قرن هفتم هجرى ) جمع و تحقيق نموده است ؛ رجوع كنيد به :Barthold , Vorl . 41 ff .، و نيز رسالهء خطى ذيل كه دربارهء تركان در ادبيات عرب در قرون وسطى نوشته شده است ( رسالهء دكترى در ورشو ) :