به آن نيز توطن متفرق اشخاص منفردى مثل تجّار « 1 » و بعدا نيز مبلّغان « 2 » مىپيوست .
منطقهء جنوبى ايران ، فارس و خيلى كمتر از آن نيز كرمان « 3 » ، بيشتر هدف مهاجرانى بود كه از سواحل مقابل ، مثلا بحرين « 4 » و عمّان ( مثل عبد القيس ) « 5 » ، به ايران مىآمدند ، اين امر در درجهء اول منحصر به نواحى واقع در امتداد ساحل بود . عربهاى تازهوارد در اين امكنه اغلب به زراعت زمينهايى كه اربابان ايرانى آنها را ترك گفته بودند ، پرداختند و پارهاى از قسمتهاى آن را با حفر كاريزها بارورتر نمودند « 6 » .
دومين هدف اصلى عربها در آغاز زمان اسلامى ، خراسان و در سر راه آن نيز اصفهان و قم و كوهستان « 7 » بود . بخصوص در سالهاى حدود 683 ( برابر 63 هجرى ) طوايف كثيرى از قبايل مختلف عرب به اينجا وارد شدند كه در درجهء اول به عربهاى شمالى متعلق بودند ( تميم « 8 » ، ربيعه ، مضر « 9 » ، طى « 10 » ، ازد ، بكر بن وايل « 11 » - نيز در كوهستان - و در اصفهان عنبرى ) « 12 » ؛ در جنب آنان نيز مردمى كه قبلا
هامش
( 1 ) - حدود 650 ( برابر 29 / 30 هجرى ) عربى عطرفروش نزديكى همدان توطن مىگزيند :
بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 314 ؛ - همين مرجع ، ص 409 به بعد ( مرو حدود سال 666 ، برابر 46 ) .
( 2 ) - مثلا پدر حسن صباح : جوينى ( تاريخ جهانگشا ، فهرست : 152 ) ، ج 3 ، ص 178 .
( 3 ) - در اينجا ماهان ( حوزهء بردسير ) هنوز سال 985 ( برابر 375 هجرى ) شهر عربى بوده است : مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، ص 462 .
( 4 ) - نزديك اصطخر : اصطخرى ، ص 142 .
( 5 ) - بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 386 ( سال 640 برابر 19 هجرى ) .
( 6 ) - بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 392 ؛ - ابن اثير ، ج 3 ، ص 49 ( سال 651 / 652 برابر 31 هجرى ) .
( 7 ) - رجوع كنيد به ص 39 به بعد از همين كتاب .
( 8 ) - بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 426 ؛ - حسينى ( فهرست : 199 ) ، ص 27 ؛ - ابن اثير ، ج 5 ، ص 15 ( 715 ، برابر 96 هجرى ) ؛ - مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، ص 303 ( 985 برابر 375 هجرى ) .
( 9 ) - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 52 ( حدود سال 705 برابر 86 ) .
( 10 ) - يعقوبى ( بلدان ) ، ص 277 ( حدود 820 برابر 205 هجرى ) .
( 11 ) - بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 403 . - ابن اثير ( ج 5 ، ص 6 ) در مورد سال 715 ( برابر 96 هجرى ) اعداد ذيل را به دست مىدهد : در خراسان ، اهل بصرة 9000 ؛ بكر 7000 ؛ تميم 10000 ؛ عبد القيس 4000 ؛ ازد 10000 ؛ كوفى 7000 . - ( به اين عده نيز 7000 موالى اين قبايل اضافه مىگردد ) .
( 12 ) - بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 314 .