و نيز در كرمان با مكران خشن به گوش مىآمده و به سختى قابل فهم بوده است « 1 » .
اين امر دليل بر اين است كه مردم اين نواحى ، نزديك اراضى افغانى و بلوچى زبان و يا يكى از گويشهاى باستانى مىزيستهاند ( اگرچه نام افغانها به عنوان نام يك قبيلهء مستقلى تازه در سال 982 برابر 372 هجرى پيش مىآيد ) « 2 » . همچنين زبان كوفغ ( يان ) [ يا كوفج ( يان ) ] ( قفص ) ( - كوهنشينان ) « 3 » و زبان ايرانى ويژهء بارز و بلوچان ( بلوص ) ( كه تازه بعدا به سرزمينى كه امروز به نام آنان بلوچستان ناميده مىشود كوچ كردهاند ) « 4 » خود را زبان مستقل منفردى مىدانست « 5 » . از اين گذشته زبان غور به روشنى از ساير لهجههاى اين سرزمين جدا و ممتاز بود « 6 » .
در شمال شرقى ( اسپيجاب ، طراز و بلاساغون ) « 7 » هنوز زبان سغدى « 8 » و
هامش
( 1 ) - مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، ص 471 . - رجوع كنيد نيز به :Kremer , C . G . I 310 ; Schwarz III 256 - 258 .( 2 ) - حدود العالم ( فهرست : 36 ) ، صفحات 91 و 349 ( رجوع شود به :( M . Longworth Dames : Afghanistan , in der E I , I , I . 164 f .( 3 ) - اصطخرى ، ص 164 ؛ - حدود العالم ( فهرست : 36 ) ، صفحات 65 و 201 ؛ - ياقوت ، ج 7 ، صفحات 134 تا 138 . - و نيز :Schwarz III 261 - 266 .. - شايد اينها اصلا براهويى زبان( Brahui )بودهاند : حدود العالم ( فهرست : 36 ) ، ص 374 ؛ - و نيز :Nikitin , Nat 215 , Anm . 29 .و منابع مذكور در آنجا . - بنا به قول ياقوت ج 4 ، صفحات 147 ، 149 در اينجا مهاجران يمنى ، غالبا از قبيلهء ازد زندگى مىكردهاند .
( 4 ) - رجوع كنيد به :Spiegel , Eran 219 ; Spiegel , Eran Altert . Kd . I 334 .منبع اخير( Altert )قفصيان را با بلوچان يكى مىداند . - زبان بلوچى زبان شمال شرقى محسوب مىشد :
حدود العالم ( فهرست : 36 ) ، و نيز :Schwarz III 260 f .( 5 ) - مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، ص 471 ؛ - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) : ج 1 ، ص 356 ( سال 936 برابر 324 ) ؛ - ياقوت ، ج 2 ، ص 281 .
( 6 ) - اصطخرى ، صفحات 245 ، 281 . - محل گسترش آنها : ابن حوقل ( كتاب المسالك ، چاپ لايپزيك 9 / 1938 ) ، ص 444 . - و نيز :Kremer C . G . I 315 .( 7 ) - رجوع كنيد به :Barthold , Vorl . 81 .( 8 ) - اغانى ( قاهره ) ، ج 1 ، ص 35 ( غلامان سغدى در ايران ) ؛ - مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، صفحات 262 ، 335 ( « شباهت » با زبان بخارى ) ؛ - عقد الفريد ، ج 3 ، ص 258 ( فرغانه در نواحى سغد ) ؛ - مقالهء ذيل دربارهء مسئلهء زبان سغدى و بخارى گفتگو مىكند :Wilhelm Barthold : K voprosu o sogdijskom i bucharskom jazykach , in " Iran " I ( 1926 - 7 ) , S . 29 - 41 .براى اطلاع بر منابع جديد دربارهء زبان سغدى رجوع شود به :M . J . Dresden in " Ex Oriente Lux " , Jaarb . 1942 ( No . 8 ) , S . 729 - 734 , und in der " Bibliotheca Orientalis " VI ( 1949 ) / 1 , S . 28 - 31 .