اشعار بوده كه به دست تمام ملت ايران : كليهء اشراف و عموم مردم و جميع پيشهوران و برزگران وسيلهاى داد كه توانست آنان را در وراى تمام اختلافات طبقاتى و اجتماعى با يكديگر متحد ساخته ، آينهء تمامنماى هستى آنان شود و سبب گردد كه ايشان همه خود را به تمام معنى ايرانى بدانند و ايرانى بشناسند .
بديهى است كه درست در عصر فردوسى دورهء جديدى براى ايران آغاز گشته بود . فردوسى نيز داستانهاى سلحشوران باستانى « 1 » را پيش كشيد « 2 » و مثل متقدمان « 3 » خود و به ميزان حس ملّى موجود در آن زمان به آنها شالودههاى ضد عربى بخشيد ( به اينطور كه مثلا ضحّاك را كه شاخص ستمگرى بود به عنوان عرب معرفى نمود ) « 4 » . در عين حال در آن موقع دوباره نبرد قديمى ايران و توران « 5 » بخصوص ازاينرو بيش از زمان پيشين براى ايرانيان سؤال حياتى شده بود كه با پيروزى سلجوقيان ، آن پيكار ايام گذشته اكنون در خود سرزمين ايران صورت مىگرفت و اگر هم در اين زمان ايرانيانى نام تركى ( براى خود يا براى فرزندان خويش ) انتخاب « 6 » مىكردند ، در مقابل تركان هم همان حس استقلال ملّيى
هامش
( 1 ) - مثل رستم ، رجوع كنيد به :Firdosi / Vullers I 207 , A . ll v . 1414 a ; vgl . auch I 174 , v 819 , 824 .( 2 ) - رجوع كنيد به :Hansen 39 .- بلكه برعكس اين فرد ايرانى ازاينرو خود را مقصر نمود كه با فرمانروايى مستبد پيوند بست ، رجوع شود به :
( 3 ) - رجوع كنيد به :Noldeke , Aufs . 98( 4 ) - رجوع كنيد به :Ausg . v . Vullers I 34 ff . :( 5 ) - رجوع شود به :Hansen 40 , 249 - 251 ; Barthold , Vorl . 86 f . ; Wiet 162 f .( 6 ) - رجوع كنيد به صفحات قبل اواخر فصل « نامگذارى » از همين كتاب . براى تعبير و توضيح تازهاى از كلمهء دهاك [ ربط و پيوستگى به خداى مهر ( خورشيد ) بابلى قديم ] رجوع گردد به :F . Salac im " Archiv Orientalni " XVIII , 1 / 2 ( 1950 ) , S . 479 - 484 .