اصحب ، متمايل به قرمزى : قاموس ) « سبيل قرمزان » دادند « 1 » و عموما منظر ايشان براى اقوام سامى ، بخصوص ناخوش آيند « 2 » بوده است . ولى در عين حال حتى در حدود سال 700 برابر 81 هجرى ، زنان ايرانى پاكنژاد نيز همانند زنان عرب به عنوان « زنان زيبا » مورد ستايش قرار مىگرفتند « 3 » . جهات ديگرى نيز مثل اينكه به ايرانيان به عوض « كنيه » « 4 » به نام شخصى خطاب مىكردند و يا آنان را از لحاظ خصايل ناشرافتمند مىناميدند ، سبب تحقير موالى ( كه در آن زمان غالبا ايرانى بودند ) شده بود تا به جايى كه در عراق هنگام نماز مىبايستى ايرانيها از عربها مجزّا بايستند « 5 » : و اينطور به نظر مىرسد كه در بصره در قرن هشتم ( دوم هجرى ) مسجدى براى موالى وجود داشته است « 6 » .
همينكه والى خراسان و فاتح آسياى مركزى يعنى قتيبة بن مسلم مىخواست بر ضد تمام كسانى كه مىتوانستند خط خوارزمى « 7 » بخوانند و بنويسند و سنّت علمى سرزمين ايران را مىشناختند و تحصيل مىكردند ، « 8 » اقدام كند ايرانيان حق داشتند كه از وخيمترين پيشآمدهايى كه در انتظار آنان بود وحشت كنند :
بدين ترتيب مخالفت و اعتراض آنان پيوسته صورت و شكل محكمترى به خود
هامش
( 1 ) - مبرد ( كامل ) ، صفحات 254 / 686 .
( 2 ) - رجوع كنيد به :Kremer , C . G . II 156 f .( 3 ) - عقد الفريد ، ج 3 ، ص 201 ( مشروط بر اينكه اين قول در مورد سال 700 برابر 81 هجرى صدق كند و گرنه براى زمان تأليف كتاب معتبر خواهد بود ) . - براى اطلاعات عمومى رجوع كنيد به :
( 4 ) - رجوع كنيد به فصل « نامگذارى » از همين كتاب ؛ - و نيز :Fuck 14 und Goldziher , Kunja I , 267 .( 5 ) - رجوع كنيد به :Goldziher , Arab . 120 .( 6 ) - مرجع سابق ، و نيز :Levy Soc . I 84 - 88 .( 7 ) - دربارهء خط و زبان خوارزميان رجوع كنيد به :Frye , Coinage 17 ff ; Add . Notes 109 f .( 8 ) - رجوع كنيد به :Sachau , Hor . 480 - 482 .بنا به قول بيرونى - زاخااو( Sachau )در اين امر يك نوع اقدام آگاهانهاى براى نابود كردن حس استقلال حكومت مستقل خوارزمى مىبيند .