استوپا ) « 1 » در بلخ « 2 » و حوالى سمرقند « 3 » ، و همچنين دروازهء نوبهار در بخارا ؛ بخارايى كه خود نام خويش را مديون تلفظ اويغورى لفظ « وهاره » - « بخار » - مىباشد « 4 » .
امكنهء مقدس بوداييان در اين نواحى ، هنگام تسخير به دست مسلمانان مهاجم « 5 » مكررا دستخوش ويرانى گرديدند . ولى اين مانع آن نشد كه دين بودا خود را تا مدتى در بعضى از مناطق مثلا در بخارا حفظ نمايد ، يعنى در جايى كه حتى تا زمان تصرف شهر به دست قتيبة بن مسلم ( 712 / 713 برابر 94 هجرى ) اهالى آن چهار مرتبه از اسلام به دين بودا برگشتند ، و در آنجا سرانجام به جاى خانگاه بودايى مسجدى « 6 » بنا شد و هنوز در آن تا قرن دهم ( چهارم هجرى ) بوداييان وجود
هامش
( 1 ) - در اينجا نياكان خاندان وزراى برمكى به شغل « روحانى » اشتغال داشتهاند . رجوع كنيد به مسعودى ( مروج الذهب ) ، ج 4 ، ص 49 ؛ - و نيز به :brockelmann , Gesch . 104 Barthold , Vorl . 59 f .( 2 ) - ابن الفقيه ،( BGA V )صفحات 322 - 324 ؛ ياقوت ، ج 8 ، ص 321 به بعد ( توصيف مفصل ) . - و نيز رجوع كنيد به :Barthold , Turk . 77 .دربارهء صور منقوش از زمان ساسانيان ، رجوع كنيد به : حدود العالم ( فهرست : 36 ) ، ص 367 .
( 3 ) - رجوع كنيد به :Barthold , Turk . 85 f .( 4 ) - رجوع كنيد به :Wilhem Tomaschek : Sogdiana 167 f . ( in den " Sitzungsber ichten der Ak . d . Wiss . in Wien , phil - hist . Klasse " , LXXXVII , 1877 ) ; Barthold , Turk . 102 .دربارهء اسامى امكنهء ديگرى كه با كلمهء « بهار » تركيب يافتهاند ، رجوع كنيد به :Monneret , Ric . 52 .؛ - براى اطلاعات بيشترى دربارهء ريشه و اصل كلمهء « وهاره » ، رجوع كنيد به همين مرجع ، ص 119 .
( 5 ) - مثلا در الروز ( سيستان ) سال 654 ( برابر 33 / 34 هجرى ) : بلاذرى ( فتوح البلدان ) ص 394 . / نوبهار در بلخ قريب سال 663 / 664 ( برابر 43 هجرى ) بلاذرى ( فتوح البلدان ) ، ص 408 به بعد ؛ - طبرى ، رديف 2 ، ص 1205 ؛ و نيز :Markwart , Eransahr 69 ; Markwart , Wehrot 46 .. / پيكند ( تخارستان ) سال 705 ( برابر با 86 هجرى ) : طبرى رديف 2 ، ص 1188 ؛ - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 43 ( غارت گنجهاى گرانبها ! ) . / سمرقند سال 712 ( برابر 93 هجرى ) : طبرى ، رديف 2 ، ص 1246 ( سوزاندن اصنام و ربودن خزاين ) . / كابل سال 871 / 872 ( برابر 256 هجرى ) : طبرى ، رديف 3 ، ص 1841 ؛ - ابن اثير ، ج 7 ، ص 82 ؛ - و نيز :Noldeke , Jaq . 193 ./ شاه - بهار در نزديكى كابل : يعقوبى ( بلدان ) ، ص 291 ؛ - و نيز :Tritton 111 f .( 6 ) - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 49 به بعد . - و نيز رجوع كنيد به نوشتهء ذيل دربارهء امكنهء متبركهء قبل از اسلام در بخارا و اطراف آن :Wilh . Barthold : Mesta domusul'manskoj kul'ty v Buchare i okrestnostjach , in den " Vostocnye zapiski " I ( 1927 ) , S . 11 - 25 .