پيشهء يهوديان قبل از هر چيز ظاهرا كسب و تجارت « 1 » - كه براى آن اهواز مركز مهمى تشكيل مىداده است « 2 » - و در جنب آن نيز مشاغل نظير بانكدارى ( جهبذ ) « 3 » و خريد ماليات شهر يا ايالت ( « ضامن » ) « 4 » بوده است . در مورد حرفههاى دستى ايشان ( حجّامى ، دباغى ، نسّاجى و سلاخى ) ، فقط از اصفهان « 5 » اطلاع در دست است . بر خلاف ساير نقاط جهان اسلامى نسبتا به ندرت شنيده مىشود كه يهوديان در سرزمين فارسى زبان « 6 » صاحب مقامات دولتى شده باشند ؛ از طرف ديگر نيز اينطور به نظر مىرسد كه ، به استثناى زمان آل بويه « 7 » ، اقداماتى كه براى محدود كردن يا تعقيب اديان و مذاهب غير اسلامى صورت مىگرفته است ، تقريبا در هيچ موردى شامل آنان نگشته است . فقط يكمرتبه در بلخ از طرف محمود غزنوى مكلف به پرداخت وجهى زايد بر ديگران گشتند « 8 » . در مقابل ، خرّميان « 9 » با اين عمل خود كه به مسلمانان مخالف خويش ( به دلايلى كه ما امروز نمىدانيم ) يهودى خطاب مىكردند ، به كلمهء يهودى معناى تحقيرآميزى بخشيدند « 10 » .
هامش
( 1 ) - مقدسى ( احسن التقاسيم ) ، ص 388 ؛ - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 5 ، ص 408 ؛ - و نيز .Benj . I 74( در مورد شوش ) و ص 76 در مورد روذبار و حلوان ، - دربارهء وضع عمومى يهوديان در مشرق در آن زمان رجوع كنيد به :Jakob Mann : The Jewish Egypt and Palestine under the Fatimid Caliphs , 1920 / 2 .( 2 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) صفحات 335 ، 349 به بعد ؛ ابن خردادبه ( كتاب الممالك و المسالك ، فهرست :
28 ) ، ص 153 ؛ - ابن الفقيه ، ص 270 .
( 3 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ص 349 به بعد ؛ ص 379 ؛ - و نيز ؛Wuz 81 , 178( 4 ) - رجوع كنيد به : -Wuz 81 , 178 Fischel 8 f . , 31 - 33 .( 5 ) - ابو نعيم ( ذكر اخبار اسپهان ، فهرست : 200 ) ، ج 1 ، ص 17 .
( 6 ) - حاكم سيراف ( روزبه ظاهرا « يوم طوب » يوم طيب ) : ابن مسكويه ، ج 2 ، ص 218 ، 301 ؛ - ج 3 ، ص 149 به بعد . - و نيز :Fischel 32 f .( 7 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ص 378 . و نيز :Fischel 69 f .( 8 ) - حافظ ابرو ( بنا بهBarthold , Turk . russ . I 157 f .) از قول بيهقى ( قسمت مفقود ) ؛ - رجوع كنيد به :Barthold , Turk . 289 .( 9 ) - رجوع كنيد به اواسط فصل « زردشتيان » از همين كتاب .
( 10 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1195 ، 1226 ( سال 837 برابر 222 هجرى ) . - نظرSchwarz VIII 1188 f .اين است كه اين مورد ما را به ياد تاجران و كسبهء يهودى ازمنهء پيش در اين نواحى مىاندازد كه خرميان ايرانى آنها را با عربها اشتباه كرده بودند ، ولى من تصور نمىكنم كه بتوان با اين نظر هم عقيده بود .