از طريق سغديان و اسقفنشين طراز « 1 » مسيحيت به اقوام ترك و مغول نيز دسترسى يافت و در سال 1007 ( برابر 397 هجرى ) اقوام كريت و انگوت ( تندوس ) نسطورى گشتند « 2 » . موقعيت قويمى كه مسيحيت در بين ايرانيان آسياى مركزى داشت ، نيز در اين متجلى شده بود كه چينيان لااقل تا زمان شروع دولت بزرگ ايغوريها ( 745 برابر با 127 هجرى ) روحانيان نسطورى و ديرهاى آنان را « ايرانى » قلمداد مىكردند « 3 » .
دربارهء كيفيت زندگى جمعيتهاى مذهبى مسيحى آسياى مركزى در آن قرون و روابط و مناسبات مسيحيان با محيط اطراف خود و تعداد آنان و غيره نيز اطلاع دقيقترى در دست نداريم . ولى البته اين را مىتوان پذيرفت كه اوضاعى را كه ما از آغاز زمان مغولان به خوبى مىشناسيم « 4 » در آن موقع نيز تقريبا وجود
هامش
( 1 ) - تازه سال 893 ( برابر 280 هجرى ) امير و دهقانان آنجا اسلام آوردند و كليساها به مسجد تبديل گشتند : نرشخى ( تاريخ بخارا ) ص 84 .
( 2 ) -B . H . eccl . III 279 f .نوشتهء ذيل دربارهء سنگ قبرى نسطورى كه به زبان تركى ولى به خط سورى كتيبهاى روى آن منقوش گشته ، و به تندوس ( اگوت ) در منطقهء « سوييوان » متعلق مىباشد بحث مىكند :
( 3 ) -Kuwabara Trade 17 .( 4 ) -Spuler , Ilch . 181 ff . , 198 ff .؛ نقشهء اسقفنشين نسطورى متعلق به سال 1258 ( برابر 656 هجرى ) در :Vine 122 .