مسلحانه بر ضد مسلمانان بپاخاستند و پس از جنگهاى سختى شكست خورده در نتيجه يا به كلى نابود گشتند و يا باقيماندگان آنان ، به استثناى كسانى كه فورا اسلام آوردند ، به بردگى گرفتار آمدند « 1 » . در حقيقت باز در حدود سال 800 ( برابر 184 هجرى ) از طرف تيسفون كوشش شد كه به وسيلهء مبلّغى به نام شوبخال - ايشوع بار ديگر اهالى گيلان و ديلم را به ايمان به منجى بشريت ( حضرت مسيح ) جلب كنند « 2 » : ولى اين تلاشها نتوانست موفقيتى پايدار به دست بياورد .
در عين حال دو علت اساسى به اين كليسا امكان داد كه بااهميتترين دستگاه تبليغى خود را : در آسياى ميانه ، كما فى السابق حفظ نمايد يكى موقعيت مرجّحى بود كه به جاثليق نسطوريان و مقامات تابع وى « 3 » اختصاص داده شده بود - و شايد اين امر نيز از اين روى بوده است كه عقايد تعبّدى اينان قابلقبولتر از معتقدات كسانى كه طبيعت الهيه را منحصر در وجود حضرت مسيح مىدانستهاند به نظر مىآمده است « 4 » - و يكى ديگر تسهيلاتى بود كه موقتا به واسطهء روى كار آمدن عباسيان در وضع آنها به وجود آمد ؛ عباسيانى كه هنگام تبليغات خويش كوشش مىكردند با مسيحيان نيز رابطهء دوستانه داشته باشند « 5 » . در آن زمان خارج از
هامش
( 1 ) - اولياء ( فهرست : 191 ) ، ص 37 ؛ - السمعانى ( فهرست : 232 ) ، ج 3 ( 2 ) ، ص 425 ؛ - خواندمير ( فهرست : 189 ) ، ص 10 به بعد .
( 2 ) - و نيز السمعانى ( فهرست : 232 ) ، ج 3 ( 2 ) ، ص 478 .
( 3 ) - رجوع كنيد به :Buhl , Mohammed ( wie S . 184 , Anm . 5 ) , S . 347 .. - حدود سال 1070 ( برابر 462 / 463 ) ، اساقفهء يعقوبى در مورد نمايندگى در مقابل دولت به جاثليق نسطوريان احاله مىگشتند ، رجوع كنيد به : السمعانى ( فهرست : 232 ) ، ج 2 ( 2 ) ، صI Cبه بعد و نيز :B . H . eccl . III 256 , 332 ; Barthold , Christ 23 f .( 4 ) - در اينباره نيز رجوع كنيد به :Baumstark , Syr . Lit . 194 f . 242 f .( 5 ) -